Eine Mustersprache für das Design von Autorensystemen

Größe: px
Ab Seite anzeigen:

Download "Eine Mustersprache für das Design von Autorensystemen"

Transkript

1 Eine Mustersprache für das Design von Autorensystemen Eine Anwendung des Open-Source Entwicklungsmodells auf Entwurf und Herstellung von Lernsoftware Dissertation zur Erlangung des akademischen Grades eines Doktors der Erziehungswissenschaft (Dr. phil.) im Fachbereich Erziehungswissenschaft/Humanwissenschaften der Universität Gesamthochschule Kassel vorgelegt von Thomas Fischer Kassel, den 18. Juni 2001

2 ĐÙÖ ÒÝ ÑÒ ÐØÖÒ ÙÒ ÖÓÐØÖÒ Ð Ð Ð

3 Inhaltsverzeichnis 1. Vorwort 6 2. Einführung (Problemanalyse) 12 ¾º½º ÙØÓÖÒ Ý ØÑ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ¾º¾º ÍÒØÖÖØ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾ ¾º º ÓÑÔÙØÖ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¼ ¾ºº ĐÓ ÖØ ÈÖÓÐÑ ÍÒØÖÖØ ÒØÛÙÖ º º º º º º º º º º º º º ¾ºº ÊÓÐÐÒÚÖØÐÙÒÒ ÙÒ ÈÖÑÒÛ Ð º º º º º º º º º º º º ¾ºº ËÝ ØÑ Ö ÇÖ ĐÒ ÙÒ ÈÖÑÒ º º º º º º º º º º º º ½ ¾ºº ÍÒØÖÖØ ÈÖÓÖÑÑÖÙÒ ÙÒ Ò º º º º º º º º º º º º º º ¾ºº ÛÒÒÙÒ ÙÒ ÒÛÒÙÒ ÚÓÒ ÖÒÒØÒ Ò º º º º º º º º º º ¾ºº½º ÉÙÐØĐØ ÖÙÒ ÙÖ º º º º º º º º º º º º º ¾ºº¾º ÆĐÙØÞÐØ ÙÒ ÎÖÐĐÐØ º º º º º º º º º º º º º º º ¾ºº ÖÒÞÒ Ö ÁÒØÖÓÔÖÐØĐØ º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾º½¼º Ò ØÐÐ Ò ÔÐßËÞÒÖÓ ¾º½½º Ù ÑÑÒ ÙÒ º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½¼ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½½½ 3. Gibt es einen besseren Weg? 115 º½º º¾º Ò ÜÙÖ Ò ÊÓÓØ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½½ ÎÓÖ Ð ĐÙÖ Ò ÒØÛÙÖ ÑÓÐÐ º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½¾ º º ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ËËÅ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ¼ ºº ºº ÈØØÖÒß Ò ÙÒ ÑÙ ØÖ ÖØÖ ÍÒØÖÖØ º º º º º º º º º º ½ ºº½º Ò ÅÙ ØÖ ÔÖ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ºº¾º ºº º ÏÖÚÖÛÒÖ ÅÙ ØÖ Ñ ÒØÛÙÖ ÓØÓÖÒØÖ¹ ØÖ ËÓØÛÖ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ÈØØÖÒ Ò Ò Ö Ø º º º º º º º º º º º º º º º ½½ ººº ÊÞÔØ ĐÙÖ ÍÒØÖÖØÒ º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ÈØØÖÒ Ñ ÍÒØÖÖØ ÒØÛÙÖ ÈÖÓ ÙÒ ÃÓÒØÖ º º º º º º º º ½ ¾

4 Inhaltsverzeichnis 3 ºº ÇÔÒ ËÓÙÖ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ºº Ù ÑÑÒ ÙÒ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ 4. Startvokabular der Mustersprache 159 º½º ÝÒÑ ÖØÐÙÒ ÚÓÒ ÙÖ«ÖØÒ º º º º º º º º º º º º º ½½ º¾º ÌÖÒÒÙÒ ÚÓÒ ÙØÓÖÒ ÔÖ ÙÒ ÙØÓÖÒßÍÁ º º º º º º º º º ½ º º ÌÖÒÒÙÒ ÚÓÒ ÁÒÐØ ÙÒ ÅØÓ º º º º º º º º º º º º º º º º º ½½ ºº ÌÔÔÐÖßÌÓÐÖÒÞ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ºº ÌÖÒ ÐÙ ÓÒ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ºº ÙØÓÑØ ÖÙÔÔÖÙÒ ĐÙÖ ÈÖØÒÖß ÙÒ ÖÙÔÔÒÖØ º º º ½¾ ºº ØÞØßÎ ÙÐ ÖÙÒ ÚÓÒ ÄÖÒÖßÁÒØÖØÓÒÒ º º º º º º º º º ½ ºº ÒÞ ÐÞØÖ ÆÙØÞÙÒ ÚÓÒ ÇÒÐÒßÊ ÓÙÖÒ º º º º º º ¾¼ ºº ÒÖ ÓÖÑØ ÞÙÖ Ä ØÙÒ ÛÖØÙÒ º º º º º º º º º º º º ¾½¾ º½¼º ÍÔÐÓ ÔÝ Ö ÇØ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾½ º½½º ÙØÓÑØ ÖÞÙÙÒ ÚÓÒ ÃÝÛÓÖßÄ ØÒ º º º º º º º º º º º ¾¾½ º½¾º ÌÙÖÒßÅ ÒÒßÑÙÐØÓÖ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾¾ º½ º ÃÓÐÐÓÖØÚ ÙÒ ÙÑÑÙÐØÚ ÈÖÓÙعÛÖØÙÒ º º º º º º º ¾ º½º ÈÖÓÙØßÚÓÐÙØÓÒ ÙÖ Û ÐÒ ÙØÓÖÒ Ø º º º º º º º ¾¾ º½º ÁÒØÖØÓÒ Ð ËÔÐÙÑ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾ º½º ÁÒØÖØÓÒ Ü ØÖÒÖ ÏÖÞÙ º º º º º º º º º º º º º º º º ¾¼ 5. Ausblick 255 A. Pattern Landkarte 259 B. Beispiel Muster aus Christopher Alexanders Mustersprache 260 C. Beispiel Muster aus Erich Gammas Mustersprache 263 D. Beispiel Muster aus Susan Lilly Mustersprache 269 E. Beispiel Rezept nach Grell und Grell 271 F. Stellungnahme von Philip Wong (originalsprachlicher Wortlaut) 282 G. Glossar 286

5 Abbildungsverzeichnis ¾º½º ÅÖÑÐ ÚÓÒ ÙØÓÖÒÛÖÞÙÒ º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ¾º¾º ÒØÖÐ ËÊ Ê ÖÚÖÙÒ ßËÝ ØÑ º º º º º º º º º º º º ¾º º ËØÖØ Ø Ò ÏÌßÃÙÖ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾ºº ÎÖÖØØ ÎÖ ØĐÒÒ ÐÙ ÚÓÑ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ò ÞÙÑ ÍÒØÖÖØ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾ºº ÀÓÑÔ Ö ÎÖØÙÐ Ò ÓÑÔÒÝ º º º º º º º º º º º º ¾ºº ËÑØ Ö ÖÙÒÖ Ò ÌØÖ º º º º º º º º º º º º º º º ½ ¾ºº ÆÙØÞÖ ÒØØ ØÐÐ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ËÖÔØÏÖØÖ º º º ¾ ¾ºº ع ËÓÖ¹ ÙÒ ËÖÔØÒßÒ Ø Ñ ÅÖÓÑ ÖØÓÖ º º º ¾ºº Ö Ï ÖÐÐ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ¾º½¼º È Ò Ö ÍÒØÖÖØ ÔÐÒÙÒ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾ ¾º½½º Ï ÖÐÐßÅØÓ ÙÒ ØØ ĐÐÖ ÒÔÖÓÞ º º º º º º º ¾º½¾º Ï ÖÐÐßÅØÓ ÙÒ ÎÖÐØÒ ÑÖÖÖ ÒØÛÖÖ º º º º º º ¾º½ º È ÒÓÒÞÔØ Ö ÌÛÖßÒØÛÐÙÒ Ò ÓÒÓÖ º º º ¾º½º Ò Ø ÒÖ ÈÓÛÖÈÓÒØßØ Ò ÒÑ ÌÜØßØÓÖ º º º º º º ½¼¼ º½º ËËÅßÙØÓÖÒÐÓ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ ¾ º¾º ËËÅ»ËÄ ÓÙÑÒØßËÖÚ º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ º º ÎÓÖ ÐÒ ÎÖ ØĐÒÒ ÐÙ ÚÓÑ ÙØÓÖÒ Ý Øѹ Ò ÞÙÑ ÍÒØÖÖØ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½ º½º ËÄ ÏÏÏËÖÚ ÓÒ ÙÒ ÑØ ÌÖÒ ÐÙ ÓÒ º º º º º º º º º ½¼ º¾º º º ºº ºº ÐÒÖÑÑßÎ ÙÐ ÖÙÒ ÚÓÒ ÄÖÒÖÒØÖØÓÒ º º º º º º ¾¼¾ ÓÑØÖ ÞÙÖ Î ÙÐ ÖÙÒ ÚÓÒ ÄÖÒÖßÁÒØÖØÓÒ º º º º º º º ¾¼ Î ÙÐ ÖÙÒ ÚÓÒ ÄÖÒÖÒØÖØÓÒ ÈÖ ÔØÚ º º º º º º º º º ¾¼ Î ÙÐ ÖÙÒ ÚÓÒ ÄÖÒÖÒØÖØÓÒ ß ÖÓÒØÐÒ Ø º º º º º º º¾¼ ºº Ò ÁÒ ØÒÞ Ö ÌÙÖÒßÅ Ò º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾¾ ºº ÃÙÑÑÙÐØÚ ÛÖØØ ÒßÈÖÓÙØ º º º º º º º º º º º º º º ¾¼

6 Abbildungsverzeichnis 5 ºº Ò ÜÔÓÒØ Ò ÒÖ ÜÔÓÒÒØÐÐ Û ÒÒ ÐÖ º º º º º º ¾ ºº ÁÒØÖØÓÒ ÏÌßÏØÓÖ Ò Ò ÔÖÓÐÑÓÖÒØÖØ ÄÖÒÙÑÙÒ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾ º½º ÈØØÖÒßÄÒÖØ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾

7 1. Vorwort Zu dieser Arbeit ÖØ ÙØÖØ ÈÖÓÐÑ ÙÒ ÄĐÓ ÙÒÒ Ö ÀÖ ØÐÐÙÒ ÚÓÒ Ù¹ ØÓÖÒ Ý ØÑÒ ĐÙÖ Ò ÍÒØÖÖØ ÒÐÐÒ Ð Ó Ö ÒØÛÐÙÒ ÚÓÒ ÏÖ¹ ÞÙÒ ÑØ ÒÒ ÄÖÖ ÛÖÙÑ ØÐ ÄÖÒÑØØÐ Ö ØÐÐÒ ĐÓÒÒÒº Á ĐÓÒÒØ Ñ Ò ØÒ ÙÑ ÖØ ÛÖÒ ÛÒÒ Ñ ÒÖ ÍÒ¹ ØÖ ÙÙÒ Ù ÈÖ ÔØÚ ÙÒ ÅĐÓÐØÒ ÒÖ ÒÞÒ ÞÔÐÒ ÖĐÒÒ ÛĐÙÖ ÒÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑß Ò ĐÙÖ ÙÒØÖÖØÐ Û Ø Ò ÒØÖ ÞÔÐÒĐÖ ÀÖÙ ÓÖÖÙÒº ÖÓÖÖØ ÚÖÒØÛÓÖØÙÒ ÚÓÐÐ Ò¹ ÛÒÙÒ ÚÓÒ ÅØØÐÒ Ø Ö ÔÐÒÖ Ö ÙÒ ØÒ Ö ÆØÙÖ ÙÑ ÒÙÖ Ò ÛÒ ÔÐ ÞÙ ÒÒÒÒº ÒÒÓ ÚÖÓÐØ ÖØ ÒÞ ÙÒ Ö ÖÞÙÒ Û Ò ØÐ Ð Ö ËÖÙÒ ÙÒ ËØÖÙÒ ÚÓÒ ÍÒØÖ¹ ÖØ ÕÙÐØĐØ Ñ ÃÓÒØÜØ ÞÙÒÑÒÖ ÎÖÒØÞÙÒ ÙÒ ØÐ ÖÙÒ ÙÒ ÖÖ ÍÑÛÐØÒº Ø ÒØ Ð Ö ÖØ ÑÒÔĐÓ ÖÒ ÞÙ ÒØÛÓÖ¹ ØÒ ØÛ Ó ÙÒ Û ÛÖ ĐÙÖÙÔØ ÑØ ÐØÖÓÒ Ò ÅÒ ÙÒØÖÖØÒ ÓÐÐØÒ ÓÖ ÛÐ ÅÙÑ ÆÞÒØÖ Ø Ð ÒÖº Ù Ñ ÌÑÒ¹ Ø Ü ØÖØ ÖØ Ò ÙÑ ÒÖ ÔÔÖØ Ò ËØÙÒ ÚÐÙØÓÒÒ ÙÒ ÑÔÐÙÒÒ ½ º Ò Ø Ö ÓÖØ ÖØØÒÒ ÎÖÖØÙÒ ÚÓÒ ÁÒÓÖÑع ÓÒ ØÒÓÐÓÒ Ò Ò ÙÒ ÙÑÒÒ ÄÒ ß ÙÒ ÖØ ÖĐÙÑÒ ÚÒÖØ ÒÛÒÙÒ ÚÓÒ ÓÑÔÙØÖ ÙÒ ÁÒØÖÒØ ÞÙ ÒÖ ÖÙÒÐÒÒ ÃÙÐØÙÖ¹ ½ Ò ĐÙÒÖ ÙØ ÔÖ ÈÙÐØÓÒ Ö ÖØ ÑØ ÚÐÒ ÛØÖĐÙÖÒÒ ÎÖÛ Ò Ù ËØÙÒ ØÛ Ö ÚÖÐÒÒ ÅÒÛÖÙÒ ÓÖ ÙÒ ÓÛ Ù ÖÙØ ÙÒ ØÐ ÍÒØÖÖØ ÑØÖÐÒ Ø ØÐØÒÖ ÀÖÑÒÒ Ø Ðº ¾

8 7 ØÒº ÆÓØÛÒØ ÚÓÒ ÓÑÔÙØÖÚÖÑØØÐØÑ ÍÒØÖÖØ ÙØ ÙÒ Ò ÙÙÒØ Ø Ò ÐØ ÌØ º Ö ÞÙÑ ÒÛĐÖØÒ ØÔÙÒØ Ù¹ ØÖØ Ö Ò ÉÙÐ ØÓÒ Ù Ñ Ø ÐØ º ÀÖÙ ÖÛĐ Ø Ò ÖÓ ÎÖÒØÛÓÖØÙÒ ĐÙÖ ÙÒ Ö ÐÙÒ Ý ØÑ ÙÒ ÙÑ Ò ÙÒ ÖØÞØ ÑØ Ò ÖÓÖÖÐÒ ÉÙÐ ØÓÒÒ ÚÖ ÓÖÒ ÑĐÙ Òº ÎÖ ÓÖÙÒ Ò Ø Ò Ò ØÞ ÚÓÒ ÁÒÓÖÑØÓÒ ØÒÓ¹ ÐÓÒ Ð ØÚÖ ØĐÒÐ Ò ÐØ ØÐÐØ Ù ÔÖØ Ö ËØ ÚÐ ÖÒ¹ ÐÖ Ö Û ÛÖ ÑØ Ñ ÓÑÔÙØÖ ÙÒØÖÖØÒ ÓÐÐÒ Ï ÓÐÐÒ Ä¹ ÖÒ Ö ÍÒØÖÖØ ÒØÛĐÙÖ Ò ØÐ ÄÖÑØØÐ ÙÒ ÁÒØÖØÓÒ ÔÖÓ ÙÑ ØÞÒ Ï ÓÐÐÒ ÇÖÒ ØÓÒ ÚÓÒ ÍÒØÖÖØ ÚÓÖÖØÙÒ ÄÖ¹ ÒÖÖÙÔÔÒ ÅØÖÐÒ ÒÙÒ ÁÒØÖØÓÒ ÓÖÑÒ ÙÒ Ä ØÙÒ ÛÖØÙÒÒ ÛÖ ØÐÐÒ Ï ÓÐÐÒ ÒØÞÛÖÚÖÑØØÐØÒ ÙÒ ØÖØÓÒÐÐÒ ÍÒØÖ¹ ÖØ ÒØÖÖÒ ÛÖ ÔÖÒ ÛÖ Ø Ö ÅØØ ¾¼º ÂÖÙÒÖØ ÚÓÐÐÖ ÔÓ ØÚÖ ÖÛÖØÙÒÒ ÚÓÒ ÙÑ ÒÖ ÓÑÔÙØÖßÒÛÒÙÒ Ñ ÍÒØÖÖØ ÈÖÜ Ö ÄÖ Ø ÚÓÒ Ò ÑØÓÒÒ ÙØ Ó ÒÞÙ ÙÒ¹ ÖĐÙÖØ ÐÒº ÙÖ ÖÐÒÙÒ ËØØ ÜÑÒ ĐÙÖ ÄÖÑØ Ò ÝÑÒ Ò ½ Ò ÖØ ÑØ Ñ ÌØÐ ÀÝÔÖØÜØ ÙÒ ÀÝÔÖØÜØÑÒ ËØÖÙØÙ¹ ÖÒ ÙÒ Ø ÈÓØÒØÐ ÚÖØ ¾ º ÖÒ ÙÒØÖ ÒÖÑ ÚÖ¹ Ò ÚÖĐÙÖ ÀÝÔÖØÜØ Ý ØÑ ÙÒ Ö ÙØÓÖÒßËÒØØ ØÐÐÒ ÙÒØÖ Ø Ò Ø ÔÙÒØÒ ÒÐÝ ÖØ ÙÒ Ò ÞÙ Ñ ËÐÙ ÓÑÑÒ ËÝ ØÑ ÒØ ÓÖ ÒÙÖ Ò ÖÒÑ Å ÚÓÒ ÖÒ ÆÙØÞÖÒ Ò ÓÒÖØ ÖÓÖÖÒ Ö ÍÒØÖÖØ ÒÔØ ÛÖÒ ĐÓÒÒÒº ÖÙÒ ĐØÞÐ ÈÖÓÐÑ ÛÙÖ ØÖ ÒØ ÐĐÓ Ø ÙÒ ÙØ Ò ÓÛÓÐ Ö ÐÐØĐÐ Ø Ò ØÞ ÚÓÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ Ð Ù ÖØ ØÐÐÙÒ ØÐÖ ÄÖÒÑØØÐ ÛÐØÛØ ÐØÒ Ù ÒÑÒº ÎÓÖ Ñ ÀÒØÖÙÒ ÚÖ ØØ Ö ÌÜØ Ð ÓÒÖØÖ ÓÒ ØÖÙØÚÖ ÙÒ ÔÖÜ ÓÖÒØÖØÖ ÒØÛÙÖ Ò ØÞ ĐÙÖ Ò ËØÖØ ĐÙÖ ÖÒÞÒ ÒÞÐÒÖ ÍÒØÖÖØ ØÙØÓÒÒ ÓÖ ØÒ ÒÙ Ò ÒÛÒÖÒ ÄĐÓ ÙÒÒ Ùغ ÚÓÖÐÒ ÖØ Ø Ö ÙÒÒÖ ÓÐÒ ËÛÖÔÙÒØ ÙÒĐ Ø ¾ Ö ÌÓÑ ½

9 8 Ò ÒÛĐÖØÒ ËØÒ Ö ÙØÓÖÒ Ý ØÑØÓÖ ÞÙ ÑÑÒ ÙÒ ÙØÖ Ù ÒÑ ÒØÖ ÞÔÐÒĐÖÒ ÐÛÒÐ ÐÒ ÙÒÖÒ ËØÙØÓÒ Ö ÎÖ ÓÖÙÒ ÄÖÒÖ ÑØ ÏÖÞÙÒ ĐÙÖ ÀÖ ØÐÐÙÒ ÙÒ ÇÖÒ ØÓÒ ØÐÖ ÄÖÒÑØØк ÁÒ Ñ ĐÍÖÐ ÑÓÒ ØÖÖ ÙÒØÖ ÒÖÑ ÑØ ÒØÓÖØ Ò ÅØØÐÒ ÞÙØ Ø ÛÖ ÔÖĐÙÐÒ ¹ ÖØÖ ÈÖÓÐÑ ÍÒØÖÖØ ÙÒ ÏÖÞÙ ÓÑÔÙØÖº Ò ÐÒ ÒØÛÖ Ò ÅÓÐÐ ĐÙÖ ÒØÛÐÙÒ ÚÓÒ ÙØÓÖÒ Ý Ø¹ ÑÒ ÛÓ ÒÐÝ ØÒÖ ÈÖÓÐÑ ÙÒ ÙØÖØÒ ÃÓÒÞÔ¹ Ø ÙÒ ÁÒ Ò ÛØÖ ÊÓÐÐ ÔÐÒ Ð ØÒ ØÐ º ÒØÖÐ ÔØ ÔÖĐ ÒØÖØÒ ÎÖÖÒ Ò ÒÛÒÙÒ ÇÔÒ ËÓÙÖß ÒØÛÐÙÒ ÑÓÐÐ ÙÒ ÈØØÖÒ ÄÒÙßÒ ØÞ Ù Ø ÈÖÓÐѺ ĐÙÖ ÀÖ ØÐÐÙÒ Ö ÚÖĐÙÖÖ ÏÖÞÙ ÓÛ ÚÓÒ ÇÒÐÒß ÍÒØÖÖØ ØÒ Ç«Ò ÉÙÐÐØÜØ ÔÖ ÖÚÛ ÖÒ ÖØ ÎÖÛÙÖÞÐÙÒ Ò Ö ÔÖØ Ò ÒÛÒÙÒ ÙÒ Ù ÃÓÑÑÙÒØÓÒ ĐÙÖ ÁÒØÖÒØ ÖÓ ÒÒº ÒØÛÙÖ Û Ò Ø Ø ÖØ Ò Ò ¼Ö ÂÖÒ ÑØ ÓÒÒÒØÒ ÅÙ¹ ØÖ ÔÖÒ Ò ÒØÛÐÙÒ ÑÓÐÐ ÚÓÖ ÐÒ ÑØ Ñ ÇÔÒ ËÓÙÖß ÅÓÐÐ ÙØ ÚÖÒÖ Ö Òغ ÅØ Ñ ÎÖÖÒ ĐÓÒÒÒ ÖÓÐÖ ÙÒ ÖÓÐÐÓ µ ËÓØÛÖßÄĐÓ ÙÒÒ Ð ÓÐ ÓÙÑÒØÖØ ÓÑÑÙÒÞÖØ º Óѹ ÑÒØÖØ ÛÖÚÖÛÒØ ÙÒ ÛØÖÒØÛÐØ ÛÖÒ ÛÓÙÖ ØĐÒ ÆÙßÒØÛÐÙÒ ÚÓÒ ÒØÛÙÖ ÐÑÒØÒ ÚÖÑÒ ÛÖÒ ÒÒº ÑÒ¹ Ñ ÒÛÒÙÒ Ö Ò Ò ĐØÞ ØÐÐØ ÒÒ ÎÖ Ù Ö Ò ÓÞÐ ÙÒ ÙÐØÙÖÐÐ ÈÖÓÐÑ Ö Ø ÐÒ ÑØ ÒÖ ÎÐÞÐ ÙÒØÖ¹ ÐÖ ØÒ Ö ÅØØÐ ÒØ ÐĐÓ Ø ÛÖÒ ÓÒÒØ ÒÖ Ø ÑØ Ó¹ ÞÐÒ ÙÒ ÙÐØÙÖÐÐÒ ÅØØÐÒ ÒÞÙÒº ÁÑ ÐØÞØÒ ÌÐ ĐÙÖ ØÒ ÔÐ Ð ËØÖØÚÓÙÐÖ ÒÖ ÅÙ ØÖ¹ ÔÖ ĐÙÖ ÒØÛÐÙÒ ÚÓÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ Ùº ÓÐÐÒ ØÖÓØÞ ¹ ÖÖ ÚÓÐÐÒ ÙÒØÓÒ ĐØ Ö ÚÓÖ ÐÐÑ Ð ÔÖÓØÓØÝÔ ÑÓÒ ØÖع ÓÒ ÑØÖÐ ÒÒº Ë ÖÒ ÞÙÑ ÖĐÓØÒ ÌÐ Ù ÃÓÒÞÔØÒ ÇÒÐÒß ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ËËÅ ÛĐÖÒ Ö ÓÖ ÙÒ ĐÙÖ ÖØ Ò Ç³ÊÐÐÝ ¾ Ö ØÓÔÖ ÐÜÒÖ ½

10 9 Ö ÍÒÚÖ ØĐØ ÑØÓ ÙÐ Ã Ð ÒØÛÐØ ÓÛ Ù Ö ÈÖÓ¹ ÖÑÑÖ ÔÖ ËÄ ÒÐÐ Ñ ÊÑÒ Ö ÒØÛÐÙÒ ÒØ ØÒº Ð ÌÜØ Ø Ò Ù ÓÒ ÙÒ Ò ÔÖØ ÒÛÒÙÒº Ù Ñ ÖÙÒ ÖØØ Ö ÙÖ ÚÐ ÔÖÜ ÞÓÒ ÒÐÒÙÒÒ ÙÒ ¹ ÔÐ ÐÐÙ ØÖÖØ ÚÓÖÒÑÐ Ò ÔÖÓÖÑÑÖÒ ÙÒ ÒØßÔÖÓÖÑÑÖÒ ÄÖÔÖØÖ ÄÖÔÐÒÖ ÄÖÑØ ßËØÙÒØÒ ÒØÛÐÖ ÖÖ ËÓØÛÖ ÙÒ ÒÖ ÒØÛÖÖº ÓÖÑØ ËØÖØÚÓÙÐÖ Ñ ÒØÖÒ ÌÐ ØØØØ Ö ÒØßÐÒÖ Ä ØÖØÒ ÙÒ ÒÒ Ò ÁÒØÒØÓÒ ÙÒ ËØÖÙØÙÖ Ö Ö ÒÐÐ ÚÖÑØØÐÒº ÍÑ Ù ÞÙÚÓÖ Ñ ØÓÖØ Ò ÌÐ ÉÙÖÐ Ò ÙÒ Ö ÙÒÑ ÞÒØÖÐÖ Ù Ò ÞÙ ÖÐØÖÒ ÒÒ Û¹ Ø ÒÒ ÙÒ ÁÒ Ò ÌÜØÓÜÒ Ñ ÐÒ Ä Ö Ù ÓÒ Ò ÛÐÒ ÃÓÒØÜØ ÖÞÔÖØ ÒÐÒ Ö ÖØ ÒĐÖ ÖÒÒ ÙÒ Ö Ù ÓÒ ÖÑĐÓÐÒº ÍÑ ÒØÖ ÞÔÐÒĐÖ ÎÖ ØĐÒÒ Ö ÚÖÛÒØÒ ßÌÖÑÒÓÐÓÒ ÞÙ ÖÐØÖÒ Ñ ÒÒ Ò ÐÓ Ö ÑØ Ò ÛØ ØÒ ÚÖÛÒØÒ Ö«Ò ÒÐغ Á ÒÒÒ ÖÙ ß ÙÒ ÌĐØØ ÞÒÙÒÒ Ò ÚÐÒ ËØÐÐÒ ÒÙÖ Ò Ö ÑĐÒÒÐÒ ÓÖÑ ÑØ Ñ Ð ÒÔÔÖ ÙÒ ÑØ ÐØÖ ÚÖ ØĐÒÐ ÞÙ ÖÒº ËÐ ØÚÖ ØĐÒÐ ÐÒ ËØÐÐÒ ÑÑÖ Ù ÛÐ ÛÐ ÓÖÑ Òº ËĐÑØÐ ÙĐÙÖØÒ ÇÒÐÒßÊÖÒÞÒ Ò ÓÖÒ ÒØ ÒÖ ÚÖ¹ ÑÖص ĐÙÐØ Ñ ßØÙÑ º ÂÒÙÖ ¾¼¼½µº

11 10 Dank ÎÓÒ Ò ÚÐÒ ÅÒ Ò Ñ ÙÒØÖÖØØ ÑÖ ÓÐÒ ÙÒ Ö Ö¹ Ø Ò Ñ Ù ÙÒØÖ ØĐÙØÞØ Ò ÒÒÒ Ö ÒÙÖ ÒÒ ÐÒÒ ÌÐ ÒÑÒØк Á ÑĐÓØ Ñ ÑÒÖ ÑÐ ÙÒ ÐÐÒ ÑØ ÒÒ Ò Ò ÚÖÒÒÒ ÂÖÒ ÖØØ ÖÞÐ ÒÒº ÈÖÓº ÏÐÐÑ ËÒ ¼½»Ã ÈÖÓº ÀÒ ÐÒÖ ½¾»Ã Öº ÀÖÖØ º ÅÝÖ ¼»Ã ÅÐ ÀÐÖÒØ Ë ¼»Ã ÙÒ È ÝÓÐÓ»ÍÒ ĐÓØØÒÒ ÜÐ ÃÖĐÐÙ ÆÓÖ ÒºÒØ Öº ÖÒØ ÖÑÖÙ ØÖ ÒØÖÐÚÖÛÐØÙһà ÂÒ ÖĐÓÑÖ ÒØÖÐÚÖÛÐØÙһà ֺ ÏÓÐÒ ÑÞ ÒØÖÐÚÖÛÐØÙһà ÒÖ ÅØØ ÀÓ ÙÐÖÒÞÒØÖÙÑ»Ã Ö Ø ÊÓØ ËØÙÒÖØÙһà ÈÖÓº ÐÐ ÀÓÖÓÛØÞ ÍÒÚÖ ØÝ Ó ËÓÙØÖÒ ÐÓÖÒ ÍË ÈÖÓº ÅÖ ÙÖÖÝ ËÓÓÐ Ó ÖØØÙÖ Ò ÙÐÒ»Ò ÍÒ¹ ÚÖ ØÝ Ù ØÖÐÒ ÈÖÓº ÂÓÒ ÖÞÖ ËÓÓÐ Ó Ò»ÈÓÐÝØÒ ÍÒÚÖ ØÝ ÀÓÒ ÃÓÒ ØÒØ ÈÖÓº Ö ØÒÓ ØÓ ËÓÓÐ Ó Ò»ËÝÒÔ Ä ÈÓÐÝÍ ÀÓÒ ÃÓÒ ØÒØ ÈÖÓº ÈÐÔ ÏÓÒ ËÓÓÐ Ó Ò» ËÝÒÔ Ä ÈÓÐÝÍ ÀÓÒ ÃÓÒ ÓØ ÈÖÓº ÄÓÖÒ Ð ËÓÓÐ Ó Ò ÈÓÐÝÍ ÀÓÒ ÃÓÒ ÓØ ÈÖÓº ÊÓÖØ ÏÓÓÙÖÝ ËÓÓÐ Ó ÖØØÙÖ ÄÒ ¹ Ô ÖØØÙÖ Ò ÍÖÒ Ò» Ð ÍÒÚÖ ØÝ Ù ØÖÐÒ ÈÖÓº ÍÖ ÀÖ Ö ÒĐÓ ÌÒ ÀÓ ÙÐ ĐÙÖ» ÀÖÚÖ ÍÒÚÖ ØÝ

12 11 Zum Titelbild ÄÖÒ Ý ØÑ ĐÙÖ ÃÒÖ Ð³ ÄÖÒÒ ÍÒØ ÏØ ÎÍ Ý ËÝ Å Ù Ö ÌØРص ÛÙÖ ÚÓÒ ËÝ Å ĐÙÖ Ò ÒßÙ ØÐÐÙÒ Ö ÖÑ ÈÐÔ ºÁººº Ù Ö ÁÇʹÃÓÒÖÒÞ ½ Ò ÏÒ ØÐØغ Ø Ò ÒÓÖÒÙÒ Ù ÒÚÙÐÐÒ ÌÖÑÒÐ Ò ÒÒ ÚÓÖÔÖÓÙÞÖØ Ã ØØÒ ÑØ ÄÖÒÑØÖÐÒ ÞÙÑ ÖÙ ÖØ ØÒº Ì Ð³ ÐÖÒÒ ÙÒØ ÐÐÙ ØÖØ ÓÒ Ø ÖÓÒØ Ô Û ¹ Ò ØÓ ÓÔÖØ ÙØÓÑØÐÐݺ Å Ö Ø ÓÒÔØ Ý ÒÓØÒ ØØ Ø Ø ÛÒ ÓÙØ ÓÖ ÒØÖÒ Ò Üغ ÏÒ Ø ÐÓ Ø ÔÖÓÖÑÑÒ ØÖØ Ò ÚÖÐ ÓÔØÓÒ Ö Ó«Öº Ì ÙÒØ Ò Ù ØÓ ÖÚÛ ÔÖÚÓÙ ØÙÝ ÑØÖÐ Ø ØÙÒØ Ò Ò ÖØ ÔÐÝ ÔÖ ÒØØÓÒ ÖØÖ ÓÒØØ Ø ÒØÖÐ ÐÖÖÝ ÓÖ Ö¹ ÖÒ ÓÖ ÚÛ ÒÑØ ÕÙÒ Ó ÒØ ÓÖ ØÓÖÐ ÚÒØ º ÁÒ Ø Ø ÛÓÐ ÔÖÒÔÐ Ò ÒÖØÓÖº ÍÔ ØÓ ÖØÒ ÔÓÒØ Ú ÙÐ ÒÓÖÑØÓÒ ÐÔ ÓÒ ØÓ ÐÖÒ ÙØ ÓÒ Ø ÒØÐй ØÙÐ ÐÖØÒ ØÑÙÐØ ØÖ ÔÖÖÒ ØÓ ÒÚÒØ ÑÖݺ ÌÒ ÓÑ ÖÙÐ ÐÒ Ò Ø Ò ÓÖ ÒÛ ÖÖÒ Ø ÒÚÒØÓÒ ÓÒ ÛÐк ÁÐÐÙ ØÖØÓÒ Ø Î ÓÒ Ò ÒÖ ÚÓÒ ØÒÓÐÓÚÖÑØØÐØÖ ÄÖº Ö Ø Ò Ô Ò ÅØÔÖ ĐÙÖ Ò ÁÒÐØ Ö Öغ Ì ØØÐ Ñ Û ÖØ Ý ËÝ Å ÈÀÁÄÁÈË ºÁººº ÅØ ÖÙÒÐÖ ÒÑÙÒ ÚÓÒ ÇÐÓÒ ÁÒº ÊÔÖÓÙÞÖØ Ù Å ËÝ Ëº ½¾

13 2. Einführung (Problemanalyse) ÅÒ ÒÒ ĐÙÖ ÍÒØÖÖØ ÙÒ Ø ÀÒÐÒ Ø ØÖ ÔÖĐØ ÚÓÒ ÑÒÖ ÒÒ ÍÒØÖÖØ ÔÖÜ Ñ Òº ÞÔÐÒ ÖÐØ Úй ÐØ ÔÖÓØÓØÝÔ ĐÙÖ ÚÐ ÒÖ Ò ËÙÐÒ ÙÒ ÍÒÚÖ ØØÒ ÛÐØÛØ ÙÒØÖÖØØ ÛÖÒµ Ö ÎÖĐÒÖÙÒÒ ÙÒØÖ Ñ Ò Ù ÒÙÖ ÌÒÓ¹ ÐÓÒº ÈÖÓÙØ Ò Ø ÙÒ ÁÒÓÖÑØÓÒÒ ÙØ ÒØ ÒÙÖ ÚÖĐÙÖÖ ÓÒÖÒ ÖĐÙÖ ÒÙ Ù Ö ÐØ ÙÒ ÐÐ ÖÔÖÓÙÞÖÖ ÙÒ ÓÔÖ¹ Ö Ò ÚÖÐÖÒ Ù ËØ ÒÖ ÑÖ ÙÒ ÑÖ Ò ÖØÖ ÒÞÖØÖ ÙÒ Ö ÛÖØÚÓÐÐÖ ÖÞÙÒ º ÞÙÖ ÀÖ ØÐÐÙÒ ÈÖÓ¹ ÙØ ÒÛÒØ ÅØÓ ØÖØØ ÒÓÐ Ò Ò Ò ÎÓÖÖÖÙÒ ÙÒ ØÐÐØ ÒÙÒÑÖ ÞÒØÖÐ Ê ÓÙÖ ÒÖ Ö ÅØÓ ÖĐÐØ ÈÖÓÙØß ÖØÖº ÎÖ ÙÒ ÓÙ ÚÓÑ ÙÒÑØØÐÖ Ò ØĐÒÐÒ Ù Ò ÒÐÙÒ ß ÙÒ Ö ÜÓÒ ÒØÒ ÚÖ ÅØßÒ Ñ Ò ØØ ØÐй ÚÖØÖØÒ ĐÙÖ ĐÒÐ ÏÒÐÙÒÒ ÛÖ Ù Ò ÒÖÒ ÖÒ Û ØÛ Ö Øµ ÔĐÙÖÒº ÁÒ ÓÒÖ ÚÓÖ Ñ ÀÒØÖÖÙÒ Ö ÓÒÒÒ¹ ØÒ ÁÒÓÖÑØÓÒ ÐÐ Ø ÙÒ Ö Ï Ò ßÜÔÐÓ ÓÒ ÛÖ ÞÙÑ ÔÐ ÏØØ Ö ÎÖÑØØÐÙÒ ÓÒÖØÒ Ï Ò ÓØ Ö ÎÖÑØØÐÙÒ ÚÓÒ Å¹ ØÓÒ ÞÙÖ Ð ØÐØØÒ Ï Ò ßÒÒÙÒ ÙÒØÖÓÖÒغ ÏÖÙÒ ÒÛÒÙÒ Ö Á Ù ÄÖÒÒ ØÞØ ÛÙÖ ¹ ÖØ ÚÓÖ ÐÒÖ Ø ÖÒÒØ ÙÒ Ò Ø Ñ ÈÐÒÒ ÙÒ ÀÒÐÒ ÖĐÙ¹ Øغ ÚÓÒ ÞÙÒ ĐÙÐØ ÏÓÖØ Û Þºº Ï Ò Ø Û Ò ÛÓ³ ØØ ÙÒ ÀÒÐÙÒ ÓÖÒØÖØ ÈĐÓ ÃÓÒ ØÖÙØÚ ÈĐÓ ÙÒ Ê¹ ÓÖÑÔĐÓ Û Ò ÙØÐ Ò ĐÙ ÒÒ Ùº ÓÒÒÒØ ½¾

14 13 ÅÓÒØ ÓÖßÅØÓ ÛÖ ÞÙÑ ÔÐ ÓØ ÑØ Ñ ÓÐÒÒ ËØÞ ÖØÖ¹ ÖØ Ú ÑÒ Ò ÝÓÙ Ñ ÓÖ Ýº Ì Ñ ÓÛ ØÓ Ò ÝÓÙ Ñ ÓÖ ÐØѺ ½ ÂÒ Ø Ö Ò ÔÐÒØÖ ÄÖÒÖ Ø Ö ØÐÐØ ÎÖ ÙÒ ÚÓÒ ÎÖÒØÛÓÖØÐØÒ Ö Ù ÃÓÒ ÕÙÒÞÒ ĐÙÖ ÈÐÒÖ ÄÖÖµ ÙÒ ÅØßÈÐÒÖ ØÖØÓÒÐÐ ÒØÛÖÖ ÚÓÒ ÙÖÖÙÐ ÙÒ ÄÖÑØÓÒµº ¹ ÃÓÒ ÕÙÒÞÒ ÒÒ ÐÒ ÛÒ ØÙÒ Ò Ö ÚÓÒ ÒØÐÐÖ ÙØÙÒ ĐÙÖ Ò ÚÓÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ Û Ñ ÄÙ Ö ÖØ Ö ØÐÐÒ ÛÖµ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÏÖÞÙ ĐÙÖ Ò ÍÒØÖÖØ Ò ÙÒ ÄÖÖ Ò ÖÖ ÒÙÒ ÎÖÒØÛÓÖØÙÒ Ð ÏÖÞÙßÅÖ ÛÖ¹ ÒÒº ÏÖ ÒÒ Ã Ò Ù ÔÐÒØÒ ÈÐÒÖÒ ÈÐÒÖÒ ĐÙÖ ÈÐÒÙÒ Ò ÚÐÒ ÖÒ ÄÒ ÒØ ÞÙÐØÞØ Ò ÙÒ ÖÒ ÐÙÒ Ý ØÑÒº ÓÒ Ö ØÐÐØ ÎÖ ÙÒ Ö ÛÐÒ ÎÖÒØÛÓÖØÐØÒ Ù ÒÐÙÒ ß ÙÒ Ö ÜÓÒ ÒØÒ ÚÖ ÅØßÒÒ ĐÙÖØ Ù Ò Ö ÔÐÒØÒ ÞÙ ÒÖ ÊÓÐÐÒÚÖ ÙÒ ÚÓÒ ÐÓÒ ÑÔĐÒÖÒ ÓÖ ÃÓÒ ÙÑÒØÒ ÞÙ ÒÚÖÒع ÛÓÖØÐÒ ØÚ ÒÐÒÒ ØÐØÖÒº ÄÖÒÒ Ò ÑĐ ÊÓÐÐÒ¹ ÚÖ ØĐÒÒ ØÚ ÒÐÒ ÙÒ Ö ØÖÒ ÒØÛÐÖ ÒÖ ÃÓÑÔ¹ ØÒÞÒº ÈÐÒÖ Ò Ñ ÐÐ ÄÖÖ ÒÑÒ ØÐÛ ÖÒ ÊÓÐÐÒ ÚÓÒ ÅØßÈÐÒÖÒ ÛÖ ÙÒ ÒØÛÖÒ ÙÖ ÒÐØÐ ÙÒ ÑØÓ Ù ¹ ÛÐ ÞÙÒÑÒ ÍÑÛÐØÒ ÔÐÒØ Ò ÖÑ ÀÒÐÒ ÙÒØÖ ØĐÙØÞÒº ÁÑ ÐÐ ÚÓÒ ÍÒØÖÖØ ÙØØ ÄÖÖ ÛÒÖ ÖØ ÁÒØÖØÓÒ ÑØ ÄÖÒÒÒ ØÖØÒ ÖÓÐØ ÞÙÒÑÒ Ñ ÐÓ ÞÛ Ò ÄÖÒÖ ÙÒ ÓÑÔÙØÖ ÓÛ Ñ ÓÑÔÙØÖÚÖÑØØÐØÒ ÐÓ ÙÒØÖ ÄÖÒÖÒµ ÙÒ ¹ Ï Ò ÚÖÑØØÐÒ ÓÒÖÒ ÞÙÒÑÒ ÏÖÞÙ ÙÒ ÍÑÙÒÒ Ù ÅØÖÐÒ ÙÒ ËØÖÙØÙÖÒ Ö ØÐÐÒ Ñ ÃÓÒØÜØ Ö ÛÐÒ ÍÒØÖ¹ ÖØ ØØÓÒÒ Ð ÒÒÚÓÐÐ ÖØÒº Ñ ÓÖÒ Ò Ö ÒØÛÙÖ ßà ÒØ ØØ ÙÖ ÎÖ ÙÒ Ò ÈÖÓÐÑ ÃÐ ÅØßÈÐÒÖ ÛÖÒ ½ ØØ ÒØ Ò ÞÐÐÓ Ò Ù ÓÒÒ Ö ÅÓÒØ ÓÖßÈĐÓ Þº ÙÒØÖ ØØÔ»» ÔÖÒØÒºÓÑ»ÙØÓÒÐÐØÖÒØÚ»ÑÓÒØ ÓÖºØÑ

15 14 Ù Ò ÚĐÓÐÐ ÒÙ Ò ÚÖ ÓÒ ÖÒ ÎÖÒØÛÓÖØÐØÒ Ù Ö ØÖØÓÒÐÐÖ ÊÓÐÐÒÚÖ ØÒÒ ÒØ ÖÒ ÛÖÒ ĐÓÒÒÒº Ï Ò ÒÙÒ ÎÓÖÐÖ ĐÙÖ ÒÙÒ ÊÓÐÐÒ ÖÖ ÒØÛÖÖ ÚÓÒ ÙÖÖÙÐ ÙÒ ÍÒØÖÖØ ÑØÓÒ ÒÑ Ö ØÖØÓÒÐÐÒ ÙÒ ÒÙÒ ØÐÛ ÚÓÒ ÄÖÒÒ ÛÖÒÓÑÑÒ ÛÖÒ ÅÒ ÓÒÖ ÁÒØÖ ÐØ Ö Ö ÀÖ ØÐÐÙÒ ÚÓÒ ÍÒØÖÖØ ÛÖÞÙÒ Ñ ÃÓÒØÜØ ÓÑÔÙØÖÚÖÑØØÐØÒ ÍÒØÖÖØ º Ï ÛØÖ ÙÒØÒ ÙØÖÒ ÛÖ ÒÑÒ ÙÒØÖÖØÐ ÅØßÈÐÒÖ ÐÒ ÒØ Ö ÒÙÒ ÀÖ¹ Ù ÓÖÖÙÒ Ö ÍÒØÖ ØĐÙØÞÙÒ ÄÖÒÖ Ö ÒØÛÐÙÒ ÙÒØÖÖØÐÖ ÏÖÞÙ ÙÒ ÍÑÛÐØÒ Òº Ö Ö Ò ÅØÓÒ ĐÙÖ ÀÖ ØÐÐÙÒ ¹ ØÐÖ ÍÒØÖÖØ ÑØØÐ ÛÖ ÚÓÒ ØÖØÓÒÐÐÒ ËÓØÛÖßÀÖ ØÐÐÖÒ ÑØ ÒÑ ÒÓØ Ù ÒÖ ÖÒÞØÒ Ð ÚÓÒ ÓÒ¹ Ø ¹ÐÐßÈÙ ÐÐĐÓ ÙÒÒ Ò ÓÖÑ ÓÒÒÒØÖ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Øº ÎÖÒØÛÓÖØÙÒ ÄÖÖ Ð ÏÖÞÙÙÖ ÛÖ ÙÖÙÒ Ö ÑÒ¹ ÐØÒ ÐÜÐØĐØ Ö ËÝ ØÑ ÙÒØÖÖÒº Ö ØÒÖØ ÓÑÔÙØÖ¹ ÚÖÑØØÐØÖ ÍÒØÖÖØ ÙØ ÞÙ ÛÒ ÔØÖØÖ ËØÒÖÑØÓ ÒÓй ÒØ Ù ÖÒ ØÖÖØÖ ÙÒ ÜÐÖ Ø ÅØßÈÐÒÙÒº ÁÒ Ö ÌØ ĐÒÐÒ ÙØ Ò ÓÒÖ ÔÓÒÖØ ÒÑÙØÒÒ ÇÒÐÒß ÃÙÖ ĐÓÖÖ ÐÙÒ ÒÖØÙÒÒ ÛÐØÛØ ÑØÙÒØÖ Ó ÖÔÔÖÒ ÛÖĐÐÐØ Ò ÒÒ ÓÒØÜØ ÔÞ Ø ÒÐÝ Ò ÓÖ ÒÚÙÐÐ ÅØÓÒÛÐ ÞÙ ÖÒÒÒº ÍÒØÖÖØ Ö ÖØ Ø ÒØ ÒÙÖ ÔÖÓÐÑØ ÛÐ Ö Ö ÓÒÖÒ ÆØÙÖ Ö ÒÞÐÒÒ ÍÒØÖÖØ ØÙØÓÒ ÒØ ÖØ ÛÖ ÓÒÖÒ Ù ÛÐ Ö ÒÓÐ Ò ÒÙÖ ÛÖ ÐØÑÖØ ÙÒ ÚÖÒع ÛÓÖØØ ÛÖÒ ÒÒº Ê ÙÐØØ Ø Ò Ö ÖØ ÐÒÙÒ Ö ÞÙÖÙÒ¹ ÐÒÒ ËÓØÛÖßÏÖÞÙ ÙÖ ÑØÙÒØÖ ÛÖ ÒÙØÞÖØ ÛØÖÒ ÚÖ ØĐÖØ ÛÖº Ò ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ ÚÓÖ ÒÖØÒ ÅØÓÒ Ò Ò ÓÛÒ ÐÐÐÑع ØÐ ĐÙÖ ÙØÒ ÍÒØÖÖØ Û ÞÙÚÓÖ ÒÖ Ù Ö Ò Ø Ö ÅØß ÈÐÒÙÒ ÚÓÖ ÒÖØÖ ÎÖÖÒ Û Ò Û ËÐÐÔÐØØ ÊÓ ÙÒ ÖÒ ¹ Òº ÓÐÒ ÖØ Ò Ò ½¾¼Ö ÂÖÒ ÚÓÒ ÒÑ ÄÖÖ ÚÖØ ¹ Ø ÐÐÙ ØÖÖØ Ò ÙÐ Ò ÖÒÒ ÃÓÒØÖÓÐÐÚÖÐÙ Ø ÄÖÖ ÙÒ Ò ÁÒØÖ ÒÙÒÑÖ Ð Ø Ù ÒÖ Ø Ò ÅØßÒ ÙÖ

16 15 ÖØ Ò Ù Ò ÍÒØÖÖØ ÛÖÞÙ ÞÙ ØĐØÒ ÅÖº ÓÒ Ý ÌØ Ø ÖÓ ÛÐÐ ÙÔÔÐÒØ Ø ØÖº ÐÖÝ ÓÒ ÑÝ ÐÖÒ ÐÒÙ Ý ÑÒ Ó ÎØÖÓÐ ÖÓÖ º Ì ÑÓÚÒ ÔØÙÖ ÛÐÐ Ú ÙÐÞ ÏØ Ø ÖÓ Ð ØÓ Ø ÖÓ º ÌÖ ÛÐÐ ÖÐØ ØÓ Ø ÛÓÓ º ÏØ ÖßÓÖ Ò ÐÓÒßÖ ÛÓÑÒ ÇÖ ÔÖÔ ÓÛÒ Ò ÑÙ ÙÑ º ÙØÓÒ ÛÐÐ ÓÑ ÑØØÖ Ç ÔÖ Ò Ø ÙØØÓÒº ÈÖÔ Á Ò Ø ÔÓ ØÓÒ Ø Ø ÛØÓÖº ¾ Ï ĐÓÒÒÒ ÄÖÒÙÑÙÒÒ Ò ÒÙÒ ÊÓÐÐÒ ÄÖÒÒÖ ÙÒ Û ĐÓÒÒÒ Ù¹ ØÓÖÒ Ý ØÑ Ò ÒÙÒ ÊÓÐÐÒ ÄÖÒÖ ÖØ ÛÖÒ Ï ĐÓÒÒÒ ÄÖÖ ÙØ ÒÙØÞÖÖÙÒÐ ËÛØÓÖ ÖÐØÒ ÑØ ÒÒ ÍÑÙÒ¹ Ò Ö ØÐÐÒ Ù ÒÙØÞÖÖÙÒÐ ÖØ ÒÚÙÐÐ Ò Ö ÍÒØÖÖØ ¹ ØÙØÓÒÒ ÒÔ Ò ĐÓÒÒÒ Á Ó«ÞÙÖ ÒØÛÓÖØÙÒ Ö ÖÒÒÒ ØÙÐÐÒ ÖÒ ÑØ Ö Ò Ö ÚÓÖÐÒÒ ÖØ ÒØÛÓÖÒÒ ÒØÛÐÙÒ ß ËØÖØ ÞÙØÖÒº Ù Ñ Û ÛÖ Ò Ñ ÃÔØÐ ÞÙÒĐ Ø ËØÖØÒ Ö Øй ÐÒ ÙÖ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÔÖÑĐÖ ÆÙØÞÖÖÙÒÐØ ÙÒ ÑØ ÙÒĐÖ ÎÖÖØÙÒ ÞÔØÒÞ ÙÒ ÐØÞØÐ ÒÛÒÙÒ ÒÒ ÛÓÐÐÒº ÁÑ Ò ÐÙ ÖÒ ÛÖ ÖÐĐÖÙÒÒ ÚÓÖ ÐÒ ÑØ ÒÒ ÖĐÙÒØ ÛÖÒ ÒÒ ÛÖÙÑ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ØÞØÒ Ð ÔÖØ ÒØ ÖÖÒ ÙÒ Ò ÊÚÓÐÙØÓÒ ÄÖÒÒ ÐÒ Ù ÐÒ Øº ¾ ÙÒ ÄÖÖÝ ÌÖ Ò ÅÒ Ì Ð ÖÓÓÑ Í Ó ÌÒÓÐÓÝ ËÒ ½¾¼º ÌÖ ÓÐÐ ÈÖ ÆÛ ÓÖ Ëº Æ ÈÓ ØÑÒ ÆР˺ ½¹¾

17 2.1 Autorensysteme Autorensysteme ÚÖÝ ÓÓ ÛÓÖ Ó ÓØÛÖ ØÖØ Ý ÖØÒ ÚÐÓÔÖ³ ÔÖ ÓÒРغ ÅØ Ñ Ö«ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÛÖ Ò Ê ÚÖ ÒÖ ËÓØÛÖß ÏÖÞÙ ÞÒØ ÒØÛÐÙÒ ÚÓÒ ÀÝÔÖÑßÅØÖÐÒ ÙÒ¹ ØÖ ØĐÙØÞÒº ÅØ Ñ ÞÙÒĐ Ø ÖØ ÐÐÑÒÒ Ö«ÛÖ ÒØ ÜÔÐÞØ ÙÒØÖ Ò Ó Ò ÑØ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ Ö ØÐÐØÒ ÈÖÓÙØÒ Ò ¹ Ø ÓÖ Ö ÙÒØÖÖØÐ ÁÒØÒØÓÒ ÞÙÖÙÒÐØ ÓÖ Òغ Ò¹ ÛÒÙÒ ÑØ ÙÒØÖÖØÐÒ Ð ØÞÙÒÒ ÛÖ Ó Ñ Ø ÑÔÐÞØ ÚÖ ØÒ¹ Òº Á ÓÒÞÒØÖÖ Ñ Ò Ö ÖØ Ù Ù ÓÒ ÚÓÒ Ò ÙÒ ÒÛÒÙÒ ÚÓÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ Ò ÙÒØÖÖØÐÒ ÃÓÒØÜØÒº ÍÑ ÙÒÖÐ Ø ÔÓ ØÚ ĐÓ«ÒØÐ Ð ÚÓÑ ÄÖÒÒ ÑØ Ñ ÓÑÔÙ¹ ØÖ ÒØ ÒÓ ÑÖ ÞÙ ÒĐÖÒ Û ÖØ Ò Ö ËØÐÐ ÖÙ Ò Ø ÓÖÒØÖØ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÙØ Ò Ù ÒÑ Ö Øй ÐÒº ÃÓÑÑÖÞÐÐ Ð Ó ÚÓÒ ËÓØÛÖĐÙ ÖÒ ÒÓØÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ¹ Ò ÐÒ Ñ Ø ËØÖØ Ö Ö ÐÙÒ ÑĐÓÐ Ø ÖÓÖ ÅÖØÒØÐ ÚÖÓÐغ ÙÖ Ò Ø Ø ÉÙÐØĐØÒ ÞÙÙÒ ØÒ Ö Ðй ÑÒÖ ÈÖÓÐÑÓÖÒØÖÙÒÒ ÒĐÙغ ÏÒÒ ÑÒ Ö ÙØ ÑØ Ñ ÓÑÔÙØÖ ÙÒØÖÖØÒ ÑĐÓØ ÙÒ ĐÙÖ Ò Û Ñ ÓÑÔÙØÖÐÒ Ò Ö Ò ÒÑ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÖØ ÒÒ Ø Ö ÛÖ ÒÐ ÑÒ ÓÖØ Ð ÏÖÞÙ ÑÔÓÐÒ ÓÑÑØ ÑØ Ñ ÙÒÚÖÑÐÒ ÓÛßÈÖĐ ÒØØÓÒÒ Ö ØÐÐØ ÛÙÖÒ Ñ ËÙÒ ØÖ ÄÒ Ò ÒÐÓ ÐÒ ÒÙ ÌÒÓÐÓÒ ÙÒ ËÓÒÖÒÓØ ÒÔÖ Òº Ø Ù Ò Ê ÑÖ ÓÖ ÛÒÖ ÖÓÐÖÖ ÎÖ Ù Ò Ò ÙÒÚÖ ØĐÖÒ ÃÓÒØÜØÒ Ò Ø Ö ØÖÒÒ ÛĐÒ ÅÖØ ÙØÓÖÒ¹ ÛÖÞÙ ÞÙ ÒØÛÐÒº ÏÖÞÙ ÓÒÒØÒ ÒÒ Ò Ò Ñ ØÒ ĐÐÐÒ Ö ÙÖ Ö Ø ÈÖÓÐÑÓÖÒØÖÙÒ ÒØ ÙÔØÒº Ë ÊÝÑÓÒ Ö Ëº ¼ ˺ ¾ Á ÚÖÛÒ Ò Ö«ÀÝÔÖÑ Ð ÃÓÑÔÓ ØÙÑ Ù Ò Ò ÐÑÒØÒ ÀÝÔÖ¹ ØÜØ ÐØÖÓÒ ÚÖÐÒØ ËØÖÙØÙÖ ØÜØÙÐÐÖ ÃÒÓØÒµ ÙÒ ÅÙÐØÑ Ù ÑÑÒÛÖÒ ÑÖÖÖ ÅÒØÝÔÒµº

18 2.1 Autorensysteme 17 Ò ÒØÛÖ ÙÒĐÒ ÚÓÒ ÓÒÖØÒ ÍÒØÖÖØ ÚÓÖÒ Ù ØÒ Ò ÅÓØÚØÓÒÒ ÖÙ ÒØÛÐØ ÛÓÖÒ ÛÓÙÖ Ö ÙÒ ÜÐÒ ØÒÓÖع Ò ÙÒ ÛÖĐÐÐÒ ÖØÖ Ò ÒÚ ÖØÒ ÆÙØÞÖÒ ÞÙÑ Ø Ä¹ ÖÒÒ Ò Ò ÛÐÒ ÀÓ ÙÐÒµ ÞÙ ÞÔØÒÞÔÖÓÐÑÒ ĐÙÖØÒº ÇÖ ÛÙÖÒ Ñ ÃÓÒØÜØ ÓÒÖØ ÓÖÑÙÐÖØÖ ÄÖ ØÙØÓÒÒ ØÛ ĐÙÖ ØÑѹ Ø ÃÙÖ ÓÖ ËÑÒÖ Ö ØÐÐغ ÑØ ÛÖ ÒÒ ÞÛÖ ÞÔØÒÞ Ö ÛÐÒ ÄÖÒÒ Ñ Ø Ö ÙÒ ÈÖÓÖÑÑ ÛÖÒ Ð Ù ÓÒ¹ ÖØÒ ÈÖÓÐÑ ÞÙ ÒØØÒ Ó ÖÛ Ò Ö ĐÍÖØÖÙÒ Ù ÒÖ ÄÖ ØÙØÓÒÒ Ð ÛÒ ÒĐÙØÞк ÚÓÖ Ö Ñ ØÐ Ù ÔÖ¹ Ø ÈÖÓÐÑ Ö ÒØÛÐÙÒ ÙÒ Ò ØÞ ÚÓÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ Ò¹ ÞÙÒĐ Ø ÒÒ ÙÖÞÒ ĐÍÖÐ ĐÙÖ ÈÐØØ ÚÖ ÒÖ Ø Ö ÒØÛÐÙÒ ÛÖÞÙ Ö Ø ÙÒ Ö ÙÒØÓÒ Û º ÀÖ ØÐÐÙÒ ÓÑÔÙØÖ ÖØÖ ÄÖÒÑØØÐ Ø Ñ ÎÖÐ ÞÙÖ ÒØÛÐÙÒ ÖÖ ØÖØÓÒÐÐÒ ÎÓÖĐÒÖ ØÒÒÞÐÐ ÞØÙÛÒÖ ÙÒ Û Ò Ö ÈÖÜ Ò ÒÓ ÛÖÛÒÖ ÈÖÓÐÑ Ö ØÐÐØ ØÞØ Ò ÒØ ÔÖ¹ Ò ØÒ ÉÙÐ ØÓÒ ÚÓÖÙ º ÀÖ ÓÐÐÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ð ÒØÛ¹ ÐÙÒ ÛÖÞÙ Ò ÓÒÖ ÄÖÖÒ Ò Ö ÈÖÜ Ò ÒÙØÞÖÖÙÒÐ ÐØÖ¹ ÒØÚ ÞÙÖ Ð Ò ÈÖÓÖÑÑÖÙÒ ØÒº Ø Ò ÐØ ÈÖÓÖÑÑÖÖß Ï Ø ÆÙØÞÖÖÙÒÐØ Ò ÒÖ ÏÓÖØ ĐÙÖ ÈÖÓÖÑÑÖÖÒ¹ ÐØ Ø º ĐÙÖ ÒØÛÐÙÒ ØÐÖ ÍÒØÖÖØ ÑØÖÐÒ ØÒ Ö ÐØÖÒØÚ ËØÖØ ÞÛº Ö ÙØÓÖÒÛÖÞÙßÃÐ Ò ÞÙÖ ÎÖĐÙÙÒ ØÓÖ ÒÒÒÖ Ò Ö ÒÙÒ ØÖØÒ Ò ÙÒ ÛÐ ÎÖ Ù Ö ØÐÐÒ ÆØÐ ÖÖ ÛÐÒ ÎÓÖĐÒÖ ÞÙ ØÒ ÈÖÓÖÑÑÖÙÒ Ò ÒÖ ÈÖÓÖÑÑÖ ÔÖ Ò ÒÖ ÙØÓÖÒ ÔÖ ÓÖ ÑØ ÒÑ ÙØÓÖÒ Ý ØѺ ÚÓÒ ÖÑÙØ ÓÒÓÖ ØÑÑÒ ÐÙÒ ¾º½ ÞØ ÒÒ Ö ÃÖع ÖÒ ÐÜÐØĐØ ÈÖÓÙØÚØĐØ ÙÒ ÒÙØÞÖÖÙÒÐØ ÒÛÛØ ÙÒØÖ ÐÒ ÙØÓÖÒÛÖÞÙ ØÖÓØÞ ÖÖ ÑÒ ÑÒ ÖÙÒ ĐØÞÐÒ ÒÙÒ ÞÙÖ ÄÖÒÑØØÐÀÖ ØÐÐÙÒ ÙÒØÖ Òº Ö ÊÝÑÓÒ Ëº ¹ ºº ØÓ Ö Ý ØÑ ØØ ÓÐ Ø Ù Ö³ Ò Ó Ó ÚÐÝ ØØ ØÝ Ñ Ø ÔÒÙÐ ÓÖ Ø ÑÓÖ ÜÔÖÒ Ò ÒÓÛÐÐ ØÓ Ø ÒÝ ÛÓÖ ÓÒº Ò ÓÒÓÖ ÖÑÙغ ˺

19 2.1 Autorensysteme 18 Programmiersprachen Autorensprachen Autorensysteme Flexibilitat Flexibilitat Flexibilitat Benutzerfreundlichkeit Produktivitat Benutzerfreundlichkeit Benutzerfreundlichkeit Produktivitat Produktivitat ÐÙÒ ¾º½º ÅÖÑÐ ÚÓÒ ÙØÓÖÒÛÖÞÙÒ ÎÖÛÒÙÒ ÚÓÒ ÈÖÓÖÑÑÖ ÔÖÒ Û ØÛ È Ð Øº Ø Ð ÎÖÖÒ Ö ÈÖÓÖÑÑÖÙÒ Û Ø Ò ÖĐÙÒ Â¹ ÖÒ Ö ÓÑÔÙØÖß Ø ÔÖØÞÖØ ÛÖº ÈÖÓÖÑÑÖ ÔÖÒ Ò ÛĐÖÒ Ò ÓÒØÒÙÖÐ ÒØÛÐØ ÆÑ ÞÙÒĐ Ø Ù Ð¹ Ð Ò ÖÒÒ Å ÒÒßÁÒ ØÖÙØÓÒÒ ÔÖÓÖÑÑÖØ ÛÙÖ ÒØ ØÒÒ Ð ĐÍÖ ØÞÙÒ ßÈÖÓÖÑÑ ÑÐÖ ÔĐØÖ Ù ÓÑÔÐÖ ÙÒ ÁÒØÖÔÖØÖµ ÑÒÑÓØÒ Ò ÈÖÓÖÑÑÓ ÚÖ ØÒÒ Ð Ó ÉÙÐÐØÜØ ÖÒ ËÝÒØÜ ÚÖÐ Û ÒĐÖ Ò ÃÓÒÞÔØÒ Ö ÑÒ ÐÒ ËÔÖ ÓÖ¹ ÒØÖغ ÖÐÖÒÒ ÚÓÒ ÈÖÓÖÑÑÖ ÔÖÒ Ø ÙÛÒ ÙÒ Ö ¹ ÒÙØÞÙÒ ÚÖÐ Û ÙÒÓÑÓÖØк Ë ØÒ Ñ ÒØÛÐÖ Ó Ò ÒÓÖÑ ÐÜÐØĐØ ÙÒ ÒÒ ÛØÖÒÒ ØÐØÖ Ò Ò Ù Ö Ö¹ ÞÙÙÒ ÚÓÒ ËÓØÛÖ ÐÐ ÙÖ ÙÒØÓÒÐÒ ÖÒÞÒ Ö ÛÐ ÚÖÛÒØÒ ËÔÖ Ð Ø ÐÑØÖØ ÛÖÒº ÖÒÞÒ ÖÒ Ù Ñ ÍÑÒ Ò ËÒØØ ØÐÐÒ Ò ÈÖÓÖÑÑÖ ÔÖ ÞÙ ÖÖ Íѹ ÙÒ ØÛ ÞÙÑ ØÖ Ý ØÑ ÓÖ ÞÙ ØÒÒ Ý ØÑÒµ ÙÒØÖ ØĐÙØÞغ ÙØÓÖÒ ÔÖÒ Ò ÞÙÑ Ø ÔÖÓÞÙÖе ØÜØÙÐÐ ÒØÛÐÙÒ ÛÖÞÙº ÁÑ ÎÖÐ ÞÙ ÈÖÓÖÑÑÖ ÔÖÒ ÞÒÒ ÙÖ Ò ØÖ ÈÖÓ¹ ÐÑÓÖÒØÖÙÒ ĐÙÖ ÖÙÒ ÚÓÒ ÄÖÒÐÓÒ Ù º ÛÖ ¹ ÙÖ ÖÖØ Ò Ò ÖØØÙÖÒ Ö ËÔÖÒ Ø ÒÒÑÒ ÙÒ ÅÓÐÐ ÚÓÖÒ ÛÖÒº ĐÓÒÒÒ ÒÒ ÑØ ÛÒÒ ÒÒ

20 2.1 Autorensysteme 19 ÙÖÙÒ Ò ÄÖÒÙÑÙÒÒ ÙÑ ØÞØ ÛÖÒ ÓÒ ÞÙ ÛØÖÒ ÈÖÓÖÑÑÖÒÒØÒ ÖÓÖÖÐ Òº Ö Û Ò ÛÒÖ ÐÜÐØĐØ Ö ÐØÖ ÖÐÖÒÖØ ÙÒ ÑÖ ÒÙØÞÖÖÙÒÐØ Ð Ø ÈÖÓ¹ ÖÑÑÖ ÔÖÒ Ùº ÙØÓÖÒ ÔÖÒ ÛÙÖÒ ÙÔØ ĐÐ Ù ÅÒÖÑß ÖØØÙÖÒ ĐÙÖ ÈÖĐ ÒØØÓÒ ÚÓÒ ÁÒÐØÒ Ò ÌÜØßÌÖÑÒÐ Ò ØÞØ ÚÓÖ Ö È Ó ÙÒ ÐÐ ÊÒÐ ØÙÒ Ò Ñ ÖØ ÔÐØÞ ÖÑĐÓй غ ÀÙØ ÛÖÒ ÙØÓÖÒ ÔÖÒ ÔÖØ ÙÑ ÒÓ ÒÙØÞغ Ë ÛÙÖÒ ÚÓÒ Ò ÒÙØÞÖÖÙÒÐÖÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ ÐĐÓ Ø ÞÙÒĐ Ø Ð Ú ÙÐе ÒØÛÐÙÒ ÙÑÙÒÒ Ò ËÒØØ ØÐÐ ÞÛ Ò ÒØÛÐÖ ÙÒ ÙØÓÖÒ ÔÖ Ö ØÐÐØÒº ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ò ÛØ ÚÓÒ Ö Ð Ò ÈÖÓÖÑÑÖÙÒ ÒØÖÒØ ÙÒ ÛÖÒ ĐÙÖ ÖÔ ËÒØØ ØÐÐÒ ÚÓÖÛÒ ÑØ Ö ÅÙ Òغ ÑØ ÖÐØÚ ÐØ ÖÐÖÒß ÙÒ ÒÙØÞÖ Ö ÛÒ Üк ËÓÑØ ØÒ Ò ÚÖÐ Û ĐÓÖ ÈÖÓÙØÚØĐØ ÙÒ ÒÙØÞÖÖÙÒÐÒ ÃÓÑÓÖØ Ù ÃÓ ØÒ Ö ÒÚÙÐÐÒ ØÐØÙÒ ÖÖ ÈÖÓÙغ ÒÙع ÞÙÒ Ò ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÖÓÖÖØ ÞÙÒĐ Ø ÒØ ÖÖ Ò ÒÖ ÈÖÓ¹ ÖÑÑÖ ÔÖº ÎÐ ÈÖÓÙØ Þºº ÅØÖ ÓÖ ÌÓÓÐÓÓµ ÒØÖÖÒ Ó ËÖÔØ ÔÒßÁÒØÖÔÖØÖ ÑØ Ñ Ð ÐÜÐØĐØ ØÜØÙÐÐÖ ÈÖÓ¹ ÖÑÑÖÙÒ ÞÙÑÒ Ø ØÐÛ ÞÙ ÛÖÒº ÖÒ Ù Ö ÞÙÖÙÒй ÒÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑßÅØÔÖ ÖÓÖÖØ ÆÙØÞÙÒ Ò ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÖĐÙÖ ÒÙ Ò Ñ ÐÐ Ò ÓÖÑ ÐÓÖØÑ Ò ÒÒ ĐÙÖ ËØÖÙ¹ ØÙÖÖÙÒ ÚÓÒ ÁÒÐØÒ ÙÒ ÁÒØÖØÓÒÒº ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÓÖÖÒ ÚÓÒ ÖÒ ÒÛÒÖÒ ÓÐÐ ÒÒ ÄÖÒÔÖÓÞ Ö ÙÖÙ ÐÒ ÙÒ ÛÖ Ò ÒÒ ÙÒ ÑØÙÒØÖ Ò Û ÚÓÖ ÖÐÖÒÒ ÒÖ ÈÖÓÖÑÑÖ ÔÖ ÖÓÖÖغ Ù Ò ÒÒØ ØÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ ĐÓÖÒ ÙØ ÌÓÓÐÓÓ ÅÖÓѹ ÙØÓÖÛÖ ÙÒ ÅÖÓÑ ÖØÓÖ ÓÛ Ñ ÏÏÏßÖ ÅÖÓ ÓØ ÖÓÒØÔ ÙÒ ÅÖÓÑ ÖÑÛÚÖº ÈÖÓÙØ Ò Ñ ÛØÖÒ ËÒÒ ÅÙÐØÑßÈÖĐ ÒØØÓÒ ÛÖÞÙ ÙÖ Ò ÜÔÐÞØ ¹ Ø Ù ÖØÙÒ Ù ÞÒÒº ÏÌ Ò ÏÏÏß ÖØ ÏÖÞÙ ĐÙÖ ÀÖ ØÐÐÙÒ ÚÓÒ ÃÙÖ Ò ĐÓÖÖ ÐÙÒ ÒÖØÙÒÒ Ø Ò ÐØÒ µ ÔÐ ĐÙÖ Ò ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÑØ ÜÔÐÞØÖ Ø Ö ÇÖÒØÖÙÒº Ò ÐÙÒ ÙÒ Ò ÓÒÖ Ò ÏÖÞÙ ĐÙÖ ÐÙÒ ÛÖ ÚÓÒ ÐØÖÒ

21 2.1 Autorensysteme 20 ÈÓÐØÖÒ ÙÒ Ø Ò ÈÐÒÖÒ ÖÛÖØÙÒ ÑĐÓÐ Ø ÆÞÒØÖ Øй ØÙÒ ÖÒØÖÒº Ø ÔÖ ÑÖ Ò ØÞ ÚÓÒ Ê ÓÙÖÒ ÞÙ ÒÑ ÅÜÑÙÑ Ò ÍÒØÖÖØ ÖÓÐ ĐÙÖÒ ÓÐк Ö Ò ÛÖ Þºº Ò Ö ÊÐ ÖÙÔÔÒÙÒØÖÖØ ÓÛÓÐ ÒÞÐÙÒØÖÖØ Ò ÚÐÒ ĐÐÐÒ ÖÐ ÒØÒ ¹ ÚÖ ÓÒÞÒØÖÖØÖ ÄÖÒÒ ÖÑĐÓÐÒ ĐÓÒÒغ ÄÖÒÒ ØÐÐØ ÓÐÐ ÑØ ÒØÛÙÖ ÙÖĐÙÖÙÒ ÙÒ ÆÖØÙÒ Ö ÍÒØÖÖØ ÒØ ¹ Ò Ù ÐØÞØÐ ÑÑÖ Ð ĐÓÓÒÓÑ Ù ÒØÖÔÖØÖØ ÛÖÒ ÒÒº Ò ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ø Ò ÈÖÓÖÑÑ ÑØ Ú ÙÐÐÖ ÆÙØÞÖ ÒØØ ØÐÐ ÄÖÒÒ ÞÙÖ ÀÖ ØÐÐÙÒ ØÐÖ ÍÒØÖÖØ ÑØÖÐÒ ĐÙÖÒ ÛÖº Ù ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ø ÅÒÑÖÙÒ ÚÓÒ ÃÓ ØÒÙÒØÓ¹ ÒÒ ØÛ ÒØÛÐÙÒ ÞØ ÅØÖÐÖÔÖÓÙØÓÒ Øºµ ÐÞØÖ Ë¹ ÖÙÒ ÓÖ ÖĐÓÙÒ Ö ÄÖ«ØÚØĐØ Ö Ö ØÐÐØÒ ÅØÖÐÒº Ù ËØ ÒØÛÐÖ ÛÖ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ò ÒÑ ÙÒÒÒØÒ ÓÑÔй ÜÒ ÙÒ ÝÒÑ Ò ÃÓÒØÜØ ÒÛÒغ ÍÖØÐ ĐÙÖ ÉÙÐØĐØ Ò ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ĐÓÒÒÒ ÒÙÖ ÒÒ ØÖ«Ò ÛÐÒ ÓÒÖØÒ ÄÖÒÞÐ ÍÒØÖÖØ ÓÖÑÙÐÖÒ ÄÖÒÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ò Ö ÈÖÜ ÒÛÒÒº Ö Ò Ñ ÖÙÒ ĐÙÖ ÎÖÛÒÙÒ Ò ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÑÙ Ó Û ÒÖ Ø ÒØ ÙÒ Ù Ò Ö ÍÒØÖÖØ ØÙØÓÒ ÒÙ ÛÓÒ ÛÖÒº Ë ÒÒ ÖØÓÒÐÖ ÈÐÒÙÒ ÑÑÖ Ò Ñ ÅÙ ØÖ Ò Ø Ü ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ØØØØ ÆÞÒØÖ ÖÖÙÒ ÍÒØÖÖØ ÞÐ Ý ĐÓÓÒÓÑ ÖĐÙÒØ ÛÖÒº Ö ÒØ ÙÒ Ó Ò ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ò ØÞØ ÛÖ ÓÖ ÒØ ÓÖ Ó ÐÒØÐ Ò ÐØÖÒع Ú ÈÖÓÙØ ÚÖÛÒØ ÛÖ Ø Ó ÒÐÐ Ù ĐÓÓÒÓÑ Ò ÖĐÙÒÒ ÒØ ÚĐÓÐÐ Öº Ë ÛÖ Ò Ö ÈÖÜ ÙÖ Ö ÛÖØ ÙÖ Ò ÁÒÚ ØØÓÒ Ò Ò ÌÒÓÐÓ Ð Ó ÖÒ ÖÛÖ Ö ÁÒ ØÐÐØÓÒ Ö ÓÖع ÐÙÒ ÏÖØÙÒ ÙÒ Ö ÍÒØÖ ØĐÙØÞÙÒ Ù Ö ÐÒØßËØ Ö ËØ Ö ÄÖÒÒÒµ Ò ÒÙÒ Ò ÌÒÓÐÓ ÖÓÐغ ÖĐÙÒ ĐÙÖ ÙÒ ÛÖ ÙØÓÖÒ Ý ØÑßÒ ØÞ ÓÖ ÒÖÐÐ ĐÙÖ ÙÒ Û¹ Ö ÓÑÔÙØÖÚÖÑØØÐØÒ ÍÒØÖÖØ ÛÖÒ ØÝÔ ÖÛ Ò ÙÒØÖ Ð¹

22 2.1 Autorensysteme 21 Ò ÃÓÒØÜØÒ ÖØÙÐÖغ ÖĐÙÒ ĐÙÖ ÎÖÛÒÙÒ ÚÓÒ ÙØÓÖÒ Ý Ø¹ ÑÒ ÛÖÒ Þºº Ò Ö ÈÖÓÙØÛÖÙÒ Ö ÈÖÓÖÑÑ ÓÛ Ñ ÀÒÐ ÙÒ Ò ÞØ ÖØÒ ÚÖÖØØ ÙÒ ÙÖ ÒÖÐÐ ÔÓ ØÚ ÐРع Ð ÞÛº Û Ò ØÐßØÓÖØ Ò ØÐÐÙÒ ÒĐÙÖ ÁÒÓÖÑØÓÒ ¹ ØÒÓÐÓÒ Ò Ö ÐÙÒ ÚÖ ØĐÖغ ÖÙÑÒØØÓÒ ÓÐÐ ÏÖÞÛ ÖĐÙÐÐÒ ÙÒ ÑÔÐÞÖØ Ö ÐÐÑÒ ÎÖ ÔÖÙÒÒ ĐÙÖ «ØÚ ÄÖÒº ËÓ Ø Þºº Ù Ò Ï ØÒ Ö ÖÑ ÝÑØÖÜ ĐÙÖ ÖÒ ÇÒÐÒß ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÌÓÓÐÓÓ ÁÁ ØÒØ ÌÓÓÐÓÓ ÁÁ ØÒØ Ø ¹ÄÖÒÒ ÓÐÙØÓÒ ÓÖ Ù Ò ÔÖÓ¹ ÓÒÐ ÒÐÙÒ ØÖÒÖ Ð Ò ÑÖØÒ ÑÒÖ Ù¹ ØÓÖ Ò ÙÑÒ Ö ÓÙÖ ÑÒÖ ÛÓ Ò ØÓ ÖØ Ò ¹ ÐÚÖ ØÖÒÒ Ò ÙØÓÒÐ ÓÙÖ ÛÖ ÕÙÐÝ «ØÚÐÝ Ò ÓÒÓÑÐÐݺ Í Ò Ø ÒØÙØÚ ÖßÒßÖÓÔ ÒØÖ ØÙÖ Ò ØÒØ ÒÝÓÒ Ò ÖØ ßÑÔØ ÒØÖØÚ ¹ÄÖÒÒ ÓÙÖ º ØÒØ Ñ Ø Ý ØÓ ØÖÙØ ÝÓÙÖ ÓÙÖ ÛÖ Û¹ ØÖ ÓÚÖ Ø ÁÒØÖÒØ Ò ÒØÖÒØ ÓÖ ÄÆ ÓÖ ÓÒ ¹ÊÇź ÙÖ ÓÖÑ Ö ĐÓ«ÒØÐÒ ÃÓÑÑÙÒØÓÒ ĐÙÖ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÖÖ¹ Ò ÔÓ ØÚ ÛÖØÙÒ Ö ËÓØÛÖ ÙÒ ÓÒ ÖÛÖØÙÒÒ Ò Ö ÎÖÛÒÙÒ Ò ÛØ ÎÖÖØÙÒº ÖĐÙÒ Ò ÎÖÛÒÙÒ ÚÓÒ ÙØÓ¹ ÖÒ Ý ØÑÒ ÛÖÒ ÒÒ ÚÓÖÒÑÐ Ò Ö ÈÖÜ Ð Ê ÙÐØØ ÓÒÖ¹ ØÖ ÖÒĐÙØÖÙÒÒ ÖØÙÐÖØ ÙÒ ÒÒ ØÝÔ ÖÛ Ò ÖØ ĐÓ«ÒØÐ ÏÖÒÑÙÒº ÎÓÖ Ñ ÀÒØÖÖÙÒ Ø ÛÖ Ò ÖÐ Ø Ð ÚÓÒ Ò ÅÓØÚÒ ÞÙ ÞÒÒ Ò Ö ÐÙÒ ÔÖÜ ÞÙ ÎÖÛÒÙÒ ÓÖ ÐÒÙÒ ÚÓÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ ĐÙÖÒº ĐÙÒ ØÝÔ Ò ÔØ ÙØÓÖÒ Ý ØÑßÀÖ ØÐÐÖ Ò ÖÒ ÖÙÑÒ¹ ØØÓÒÒ ĐÙÖ ÎÖÛÒÙÒ ÖÖ ÈÖÓÙØ ÖÐÑĐ ÖÒÞÒ Ò Ù ÒÒ ÔØ Ò ÓÑÔÙØÖ Ø ÂÖÞÒØÒ Ð ÚÐÚÖ ÔÖÒ ÅÙÑ ĐÙÖ ÍÒØÖÖØ Ö ÒÒ Ð Òº Ë Ò Ù ÖÙ ÐÒ ĐÓÓÒÓ¹ Ñ Ò ÅÓØÚ ÄÖ ÞÙ «ØÚÖÒ ØØÔ»»ÛÛÛº ÝÑØÖܺÓÑ»ÔÖÓÙØ» ØÒغØÑÐ

23 2.1 Autorensysteme 22 wirtschaftliche Aspekte ØÖ«Ò ÙÒÑØØÐÖ ÒÒÞÐÐ Ø ÔÙÒØ Ö ÍÒØÖÖØ ØÐØÙÒº ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÛÖÒ ÖØ ØÐÐØ ÙÑ ÚÖ¹ ÑÒÖØÑ Ê ÓÙÖÒÙÛÒ Ò ÑØ ÐØÖÒØÚÒ ÎÖÖÒ ÚÖй Ö ÍÒØÖÖØ ß«ØÚØĐØ ÞÙ ÖÖÒ ÓÖ ÞÙ ĐÙÖØÖ«Òµº ÍÒ¹ ØÖ ÐØÖÒØÚÒ ÎÖÖÒ ĐÓÒÒÒ Ö ØÖØÓÒÐÐ ÒØ ÓÑÔÙØÖÚÖ¹ ÑØØÐص ÍÒØÖÖØ ÚÖÖÒ ÓÖ ÎÖÛÒÙÒ ÚÓÒ ÈÖÓÖÑÑÖß ÙÒ ÙØÓÖÒ ÔÖÒ ÚÖ ØÒÒ ÛÖÒº ÒØÖÐ ÏÖØ ØÐØ ß ØÓÖÒ ÓÑÔÙØÖÚÖÑØØÐØÖ ÄÖ Ò ÄÖÒÖÞÐ ÄÖÒÞØ Ö ÍÑÒ Ö ÄÖÒÒÐØ ÖØ ÙÛÒ ÞÛº ßÓ ØÒµ»Ö ÄÖÒÒ ÖØ ÙÛÒ ÞÛº ßÓ ØÒµ»Ö ÄÖÒÒÒ ÙÒ Ù ¹ ØØØÙÒ Ó ØÒ ÙÔØ ĐÐ ĐÙÖ ÀÖß ÙÒ ËÓØÛÖ ÓÛ ÖÒ ÁÒ ØÒÐØÙÒµº ÓÑÔÙØÖ ÖØ ÄÖÑØØÐ ÚÖÐ Û Òع ÛÐÙÒ ÒØÒ Ú ËÓØÛÖÔÖÓÙØ Ö ØÐÐÒ Ö ÙÐØÖØ Ù Ö ÙÖ ÙØÓÖÒ Ý ØÑßÎÖÛÒÙÒ ÖÞÐØÒ Ö ÔÖÒ Ò ÒØÛÐÙÒ ÞØ ØÛ Ñ ÎÖÐ ÞÙÖ ÒØÛÐÙÒ Ù ÒÖ ØÖØÓÒÐÐÒ ÈÖÓÖÑÑÖ¹ ÔÖ Ò ØÖÖ ÛÖØ ØÐÖ ÒÖÞº ÓÒÓÖ ÞØÖØ Ò ÚÓÒ ÚÐÒ Ù ØÖÐÒ Ø Ö ÒØÛÐÙÒ ÙÛÒ ĐÙÖ ÒÒ ÓÑÔÙØÖ¹ ØĐÙØÞØÒ ÍÒØÖÖØ ÙÖ Ò Ò ØÞ Ò ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ù ÙÒĐÖ Ò ÖØØÐ ÚÖÑÒÖØ Þºº Ð Ó ÚÓÒ ¼¼ Ù ½¼¼ ÒØÛÐÙÒ ØÙÒÒ ĐÙÖ Ò ÍÒØÖÖØ ØÙÒ ÚÖĐÙÖÞغ ÅÙÐØÑ ÙØÓÖÒ ËÝ ØÑ É ÒÒÒØ Ò Ñ ÃÓÒØÜØ Ó¹ Ö ØÓÖ Ø «ÖÒÞ ÞÛ Ò Ò Ò Ù ØÖÐÒ Ù¹ ØØ Ù ËÛÖØÒ «ÚØĐØ ßÎÓÖÖ Ò ĐÙÖ ÙØÓÖÒ Ý ØÑß Ò ØÞµº ÙÖÙÒ ÖÓÖÖÐÒ ÒØÛÐÙÒ ÙÛÒ ÔÖÓ Ó¹ ÒÐÐÖ ÅÙÐØÑßÒÛÒÙÒÒ Ø ÒÒÚÓÐÐ ÖĐÙ ÒØÛÐÙÒ ß ÎÖ ÓÒÒ Ö ÈÖÓÖÑÑ ÑØ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ ÞÙ ÑÔÐÑÒØÖÒ ÚÓÖ ÔĐØÖ º ÑØ ÒÖÒ ÏÖÞÙÒ ØÛ ÓÑÔÐÖß ÓÖ ÓÙÑÒØ ÖÙÒ ÔÖÒ Ö ØÐÐØ ÛÖÒº Ö ÓÑÑÒ ÓÒÓÖ ÖÑÙغ ˺ ÇÐ ÞÛ ÈÛн

24 2.1 Autorensysteme 23 ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ù Ò ÙÖ ÙÐ Ò Ø Ò ÈÖÓØÒ ĐÙÖ ÒÐÐ ÒØÛÐÙÒ ÚÓÒ ÈÖÓØÓØÝÔÒ ÞÙÑ Ò ØÞº logistische Aspekte ÞÒ Ù ÃÓÑÑÙÒØÓÒ ÞÛ Ò ÄÖÒÒ ÙÒ ÄÖÒÒÒº ÓÑÔÙØÖÚÖÑØØÐØ ÄÖ Ö ÐØ ÞÙÚÓÖ ÒØ Ö¹ Ð ÖÖ Ø ÇÔØÓÒÒ ÙÒ ØØØØ ÙÒØÖÖØÐ ÃÓÒ ØÐй ØÓÒÒ ØÖØÓÒÐÐ ÍÒØÖÖØ ÓÖÑÒ ÒØ ÖÑĐÓÐÒ ĐÓÒÒÒº ËÓ ÑØ ÅĐÓÐØ ĐÙÖ ØÒÒØÞ ÓÖÔ ÖÒÞÒ ÞÙ ĐÙÖ¹ ÖØÒ ÓÑÔÙØÖÚÖÑØØÐØ ÄÖ Þºº ÞÙ ÒÑ ÒØÒ ÎÐ ĐÙÖ ÊÐ ØÓÒ ÒØÖÙÐØÙÖÐÐÖ ÍÒØÖÖØ ÔÖÓغ Ò Ø ÙÒ ¹ Ö ÜÔÓÒÒØÐÐ Û ÒÒ Ï Ò ßÎÓÐÙÑÒ ÙÒ Ö Ö ÙÐØÖÒÒ ÌÒÒÞ ÞÙÖ ÒÐØÐÒ ËÔÞÐ ÖÙÒ ØØØÒ ÆØÞÛÖ Ù ÄÖ ÚÓÒ ÁÒÐØÒ ĐÙÖ ÖÒ ÊÐ ÖÙÒ Ò ÐÓÐÒ ÊÑÒ Ò Ù Ö¹ ÒÖ ÄÖÒÖ Øغ ÄÓ ÐĐÓ ÙÒ ÚÓÒ ØÖØÓÒÐÐÒ ËÙÐÐ Ò ÙÖ ÓÑÔÙØÖÚÖÑØØÐØ ÄÖ ØØØØ ÛØÖÒ ÎÖ ÓÖÙÒ ÚÓÒ ÚÖÐ Û ÖÓÒ ÄÖÒÖÖÙÔÔÒ ÓÛ ÞØÐ ÝÒÖÓÒ ÒÚÙ¹ ÐÐ ÄÖÒ ØÖØÒº fachliche Aspekte ØÖ«Ò ÉÙÐ ØÓÒ ÄÖÒÖ ØÐ ÄÖÒÑع ØÐ ÖØß ÙÒ»ÓÖ Ö ØÐÐÒ ÓÐÐÒ Ñ ÎÖÐ ÞÙ ÈÖÓÖÑÑÖ¹ ÔÖÒ ÙÒ ÙØÓÖÒ ÔÖÒ ÓÑÓÖØÐÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÒÒ ÎÖ¹ ÛÒÙÒ ÛÒÒ ÓÑÔÙØÖÚÖÑØØÐØ ÄÖ ÒÓØÒ ÛÖÒ ÓÐÐ ÃÓÑÔØÒÞ ÄÖÒÖ ÆÙØÞÙÒ ÓÑÔÐÜÖÖ ÒØÛÐÙÒ ÚÖÖÒ Ö ÒØ Ò Ðغ didaktische Aspekte: ÍÒØÖ Ø Ò Ø ÔÙÒØÒ ÒÒ ÎÖÛÒ¹ ÙÒ ÚÓÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ ÞÛº ÙÖ ÖÑĐÓÐØ ÓÑÔÙØÖÚÖÑع ØÐØ ÄÖ «ØÚÖ Ò Ð ÒÖ ÍÒØÖÖØ ÓÖÑÒº ÐØ Ò Ö ÎÖÒØÛÓÖØÙÒ ÛÐ ÄÖÒÒ ÍÒØÖÖØ ØÙØÓÒÒ ÞÙ ÒÐÝ ¹ ÖÒ ÙÒ ÒØ ÔÖÒÒ ÃÖØÖÒ ÞÙ ÒØ ÞÖÒº ÒÖ ÖĐÙÒ ĐÙÖ Ø ÑÓØÚÖØ ÙØÓÖÒ Ý ØÑßÎÖÛÒÙÒ Ò Ö ÞÐÖº ËØÛÓÖØÖØ Ò Ö ÅĐÓÐØÒ ÒÒÒØ ÍÒØÖÖØ ØÙØÓ¹ ÒÒ ÙÖ ÓÑÔÙØÖÒ ØÞ Ù ÓÞÐÒ ÃÓÒØÜØÒ ÞÙ ÐĐÓ Ò ÒÚÙÐÐ ÄÖÒ ÛÒØÒ ÞÙ ÖÐ ÖÒ ÓÖ ÙÖ ÓÖÙÒ ÚÓÒ ÁÒÐØÒ

25 2.1 Autorensysteme 24 ØÛ Ò ÐØÖÒØÚÒ ÅÒÓØÒ ÙÒØÖ Ð ÄÖÒÖÔÖĐÖÒÞÒ ÞÙ ÚÖ ÓÖÒº medienpädagogische Aspekte: ÞÙÒÑÒ ÌÒ ÖÙÒ ÙÒ ÖÖ Íѹ ÛÐØ ÖÓÖÖØ ÎÖÑØØÐÙÒ ØÒ Ö ÃÓÑÔØÒÞÒ ÓÛ ÀÖ¹ ÒĐÙÖÙÒ ÄÖÒÒÖ Ò ÒÙ ÌÒÓÐÓÒº ÎÖÛÒÙÒ ÚÓÒ ÙØÓ¹ ÖÒ Ý ØÑÒ ĐÙÖØ ÞÙÖ ÖØ ØÐÐÙÒ ÓÑÔÙØÖß ÓÖ ÒØÞÛÖ ÖØÖ ÍÒØÖÖØ ÑØØÐ ÄÖÒÒ ÞÛÒØ ÅÒ Û Ò ÓÑÔÙØÖ ÓÖ ÁÒØÖÒØ ÞÙ ÒÙØÞÒ º ËÛÐÐÒĐÒ Ø ÞÙ ĐÙÖÛÒÒ ÙÒ Ð Æ¹ Ò«Ø ÒÐØÐÒ ÄÖÒÒ ÞÙ ĐØÞÐ ÅÒÓÑÔØÒÞ ÞÙ ÖÖ¹ Ò Ù ÙÖÐ ÍÒØÖÖØ Ð ÒĐÙØÞÐ ÖÛ Ò ÒÒº ÓÐÒÒ Ù ÞĐÙ Ù Ö ÆÛ ÖÓÙÔ Ùк ÓØÛÖ ÓÐÐÒ ÊÓй Ð ÙØÓÖÒ Ý ØÑ Ò Ö ÐÙÒ ÔÖÜ ÔÐÒ ÓÛ ÚÖÒÞÐØÒ ÒÒĐÖÙÒÒ ÄÖÒÖ Ò ÙØÓÖÒ Ý ØÑ ÒØ ØÒ ÈÖÓÐÑ ÙÒ ÖÒ Ù ÓÒ ÜÑÔÐÖ ÓÙÑÒØÖÒº Á Ò Ù Ù ÓÒ ÒÒ ÅĐÖÞ ¾¼¼¼ ØÓÒº ØÖĐ Ù ÄĐÓ ÙÒ ÚÓÒ ÈÖ ÓÒÒ¹ ÒÑÒ ÙÒÚÖĐÒÖØ ĐÙÖÒÓÑÑÒº Á Ò ÙØ ÐÖÖ ÙÒ Ù Ò ÒÑ ÙØÓÖÒÔÖÓÖÑÑ ÑØ Ñ ÙÖ ÑÒ ËÙÐÖ ÍÙÒÒ Ö ØÐÐÒ ÒÒº Ð Ç˵ ÐÐØ ÑÖ ÙØ Ö Ø Ò ÅÙ ÑÖÖÙÒ ÑÓÐØÒµº Ð º¼ Ò Ø Ö ÙÒ ÚÓÑ ÒÙÒ ÓÑÓÖØ Ö Ò ÔÖÒ Ø Ö ÞÙ ÖÒØ Ò Ö ÅÓÐØ ÐÖ ÞÙ ÓÑÑÒØÖÒº ÍÒ ¼¼¼ Å ÈÖÓÖÑÑ ÓÑÑÒ ÙÖ Ò ËÙÐ ÝÑÒ Ùѵ ÒØ Ò Öº Ö ØÖ ÛÙÖ ÑØ ÀÒÛ Ò Ù ÈÖÓÙØ ÅØÛÖ ÅØÓÖ ÖÑÒÒ ÙÒ ÝÑØÖÜ ÌÓÓÐÓÓ ÒØÛÓÖØØ ÙÒ ÚÓÒ ÛØÖÒ ÖÒ Ò ËÓØÛÖÔÖÓÙØÒ ÞÙÖ ËÙÐß ÙÒ ËØÙÒÒÔÐÒÚÖÛÐØÙÒ ÐØغ ÖÙÒ ØÐÐØ ÒÑ ÒÖÒ ÌÐÒÑÖ ÓÐÒ Ö ÐÐ ÛÓÐÐÒ ÈÖÓÖÑÑ Òº ÏÖÙÑ ÖØ ÒÖ ÈÖÓÖÑÑ ÐÖ ÅØ Ö ÖÙ ÓÐÒÒ ÒØÛÓÖØ ÛÙÖÒ ÞÒØÖÐ ÈÙÒØ Ö ÈÖÓÐÑÒ¹ ÐÝ Ò ÔÖÓÒ

26 2.2 Unterricht 25 Ë Ø Ó ÖÐØÚ Ò ÁÅÇ ¹ ÐØ Ð ÙÖ ¹ ÐØ ÒÓØ Û Ò ¹ ÃÒÖ Ø Ø ÞÙ ÁÑÑÖÒ ØÞØ ÑÒ ÒÑ ÈÖÓÖÑÑ ¹ Ò ÍÑÒ ¹ ÚÓÒ ÒÒ ÏÓÒ ÞÙ ÑÖÖÒ ÅÓÒØÒ ÑÒÑÐ ÓÖ ÂÖÒº ÍÒ ÙÑ ÑÐ Ù ËÙÐÒ ÞÙ ÔÖÓÞÖÒ ÏÐÖ ÄÖÖ Ø ÓÒ ÒÙÒ ÚÓÒ ÓÑÔÐØØÖ ÔÖÓ ÓÒÐÐÖµ ËÓØÛÖÒØÛÐÙÒ ÖÒ ÔÖØ ÐÖ ÞÙ Óغ Ö Ö ÔÖĐ ÒØÖØ Ù ÓÒ ßÙ ÒØØ Ø Ð ØÚÖ ØĐÒÐÛÖ ÒÒ Ò ÔÖÙ Ù ÒÐØÐ ÎÓÐÐ ØĐÒØ ÒÓ Ù ÖÔÖĐ ÒØØÚ Ù Öغ Ë Ø Ó ÑØ ÑÒÖ ÔÖ ĐÓÒÐÒ ÖÖÙÒ Ñ Ö Óѹ ÔÙØÖÚÖÑØØÐØÒ ÍÒØÖÖØ Ò ÑÖÖÒ ÍÒÚÖ ØĐØÒ ÙÒ Ø Ò ÐØÒ ÔÐ ĐÓ«ÒØÐÖ ÙØÓÖÒ Ý ØÑßÃÖØ Ù Ö ÐÙÒ ÔÖÜ º ÙÖÞ Ù ÑÑÒ ÙÒ Ö ÆÛ ÖÓÙÔß Ù ÓÒ ÒØĐÐØ Ù Ò ĐÙÖ ÞÒØÖÐ ÈÖÓÐÑ Ò Ö ÈÖÜ Ø ÒØ ÑĐÓÐ ÖÛĐÙÒ Ø ÒÑÖÑÐ Ò ÈÖÓÖÑÑ Ù Ò ÒÖ ÞÙ ĐÙÖØÖÒ ÑÒÐØ Ò ÒÒÞÐÐÒ ÅØØÐÒ Ò ØÒ Ö ÉÙÐ ØÓÒ ÄÖÔÖ ÓÒÐ ÙÒ Ò Ò ÖØ Þغ ÇÐ Ò ÓÒÖ ÐØÞØÒ Ö ÒÒÒØÒ ÖĐÙÒ ÛÓÐ Ö ÒÖÐÐ ÈÖÓÐÑ ÙÒ Ö ÐÙÒ Ý ØÑ Ò ÒØ ÖØ Ò ÚÓÒ ÙØÓÖÒ Ý ØÑÒ ØÖ«Ò ÐØ ÒÞÙÑÖÒ Ò ÏÖÞÙÒ ØÖÓØÞ ÞĐÙÐÖ ÎÖ ÔÖÙÒÒ ÒØ ÐÒØ ÖØ ÎÖÛÒÙÒ Ñ ÐÙÒ ÐÐØ ÞÙ ÖÖ¹ Òº 2.2. Unterricht Ö ÓÑÔÙØÖ ÒÒ Ù ÙÒØÖ Ð Ï Ñ ÍÒØÖÖØ Ò ØÞØ ÛÖ¹ Ò ÞÙÑ ÄÖÒÒ ÑØ Ñ ÓÑÔÙØÖ ÓÑÔÙØÖ Ð ÅÙÑ ĐÙÖ ÌÖÒ ÔÓÖØ ÙÒ Ö ØÐÐÙÒ ÚÓÒ ÄÖÒÑØÖе ÙÒ ÞÙÑ ÄÖÒÒ ĐÙÖ Ò ÓÑÔÙØÖ Û ÙÒØÓÒÖØ Ö Û ÛÖ Ö ÒÙØÞصº ÁÒ Ö ÖØ ÑĐÓØ ÖÒ Ò¹ Ò Ö Ö ØÒ Ö Ò Ò ØÞÛ Ò ØÐÐÒ Ö ÎÖ¹ ÛÒÙÒ ÓÑÔÙØÖ ÞÙÖ Ö ØÐÐÙÒ ÚÓÒ ÄÖÒÑØØÐÒ ÙÒ Ð ÈÐØØÓÖÑ ÞÙÖ ÁÒØÖØÓÒ ÑØ ÍÒØÖÖØ ÑØÖÐÒ ÙÒ ÒÖÒ ÄÖÒÖÒ ÙÖÞ Ö ÎÖÛÒÙÒ ÚÓÒ ÓÑÔÙØÖÒ ÙÒ ËÓØÛÖ Ð ÄÖÛÖÞÙº Ù ÎÖÑØع

27 2.2 Unterricht 26 ÐÙÒ ÚÓÒ ÁÒÓÖÑØß ÙÒ ÎßÃÒÒØÒ Ò Ø ÖØ ÒÙÖ ĐÙÖ ĐÐÐ ÒÛÒÖ Ò ÒÒ Ö ÓÑÔÙØÖ Ù Ð ÍÒØÖÖØ ¹ÏÖÞÙ ØÛ ÞÙÖ ØÐØÙÒ ÙÒ ÈÖĐ ÒØØÓÒ ÚÓÒ ÄÖÒÑØÖе Ò ØÞØ ÛÖº ÍÒØÖÖØ Ø Ò Ò ØØÙØÓÒÐ ÖØ ÓÖ ÞÙ ÒÑ ØÑÑØÒ Å ÓÖÒ¹ ÖØ ËØÙØÓÒ Ò Ö Ò ÁÒÚÙÙÑ ÓÖ Ò ÖÙÔÔ ÒÑ ÒÖÒ ÁÒ¹ ÚÙÙÑ ÞÛº ÒÖ ÒÖÒ ÖÙÔÔ Ò ÍÑÙÒ ÖØ ØÐÐØ ÄÖÒÒ ĐÓÖÖØ ÓÖ ÖÑĐÓÐغ ĐÓÒÒÒ ÅÒ Û Ö ÓÑÔÙØÖ ÚÖÛÒØ ÛÖÒº ÆÙ ÅÒ Ò ÔÓØÒØÐÐ ÒÙ ÏÖÞÙ ĐÙÖ Ò ÍÒØÖÖØ ÙÒ Ó ÛØ ÖØ Òع ÛÐÙÒ Ö Å ÒÑÒ ÊÓ ÙÒ ÖÒ Ò ÙÑÖ ÑØ ÙÒ Ó«¹ ÒÙÒ ÚÓÐÐ ÖÛÖØÙÒÒ Ò Ö Øº ÙÓÚ ÙÐÐÒ Å ÒÑÒ ĐÓÒÒÒ ÙØ ÔÖØ Ò Ñ ÀÙ ÐØ ÑÔÒÒ ÛÖÒ ÙÒ ÀÖ¹ ØÐÐÙÒ ÚÓÒ ÁÒÐØÒ ĐÙÖ ÊÓ ÙÒ ÖÒ Ò Ø ÚÖÐ Û Ò ÙÒ ÐÐ ÛÓÖÒº ÒÒÓ ÛÖÒ ÌÒÓÐÓÒ ÒØ Ò Ñ Å Ñ ÍÒ¹ ØÖÖØ Ò ØÞØ Û ÞÙÒĐ Ø ÖÛÖØØ ÛÙÖº ÖÙÒ ÖĐÙÖ Ø ÚÓÖ ÐÐÑ ÒÓÖÒÙÒ Ö ÃÓÑÑÙÒØÓÒ ßÈÖØÒÖ ÊÓ ÙÒ ÖÒ Ò ÒÖ ÓÑÑÙÒÞÖØ ÑØ Ö ÚÐÒº ÁÒ Ñ ËÞÒÖÓ Ø Ò ØÐØÖÒ ÍÒ¹ ØÖÖØ ÒØ ÑĐÓÐ ÅÖÑÐÒ ÙÒ ĐÙÖÒ Ò ÒÚÙÐÐÖ ÄÖÒÖ ÓÖ ÓÒÖØÖ ÄÖÒÖÙÔÔÒ ÖØ ÞÙÛÖÒ Û Ò ÄÖÖ ÚÓÖ ÇÖØ ØÙÒ ÒÒº Ö ÓÑÔÙØÖ Ð ÒÚÙÐÐÖ ÒØÖØÚÖ ÐÓÔÖØÒÖ Ø ÊÓ ÙÒ ÖÒ¹ Ò Ö Ø ÔÓØÒØÐÐ ĐÙÖÐÒ ÅØ Ö ÖÓÖÖÐÒ ËÓØÛÖ Ù ØØØØ ÒÒ Ö ÓÑÔÙØÖ ÍÒØÖÖØ ÑØÖÐÒ ÒÐØÐ ÙÒ ÞØÐ ÔÖ ÓÒÐ ÖØ ÔÖĐ ÒØÖÒº Ö ÛÖ Ø ÓÑÔÙØÖ ÐØØ ÚÓÒ ÒÖ ÙÑ ĐÙÖ ÙÖÒ ÅÒ Ø Ö ÌÓÖ ÍÒØÖ¹ ÖØ ÔÓØÒØÐ ÏÖÞÙ ÓÑÔÙØÖ ĐÙÖÛÒ ÔÓ ØÚ Ò ĐØÞغ

28 2.2 Unterricht 27 ½ ÛÖ Ù ½º ÎÙÙÑÖĐÓÖÒ Ö Ö Ø ÐØÖÓÒ ÍÒÚÖ ÐÖÒÖ ÆÁ Ò Ö ÅÓÓÖ ËÓÓÐ Ó ÒÒÖÒ ÍÒÚÖ ØÝ Ó ÈÒÒ ÝÐÚÒµ Ò ØÖ ÒÓÑÑÒ ÙÑ ĐÙÖ ÍËßËØÖØÖĐØ ÖÒÒ ÒĐÓØØ ÐÐ Ø ÌÐÐÒ ÖÞÙ ØÐÐÒº ËÓÒ Ò ÂÖÞÒØ ÔĐØÖ ÒÒÒ ÄÖÒ ß Ù ÙÖÐ ÅÐØĐÖ ß ÚÓÑ Ò ØÞ ÓÑÔÙØÖ Ñ ÍÒØÖÖØÞÙØÖĐÙÑÒ ÙÒ Î ÓÒÒ ÚÓÒ Ö ËÙÐ Ö ÙÙÒØ ÞÙ ÒØÛÖÒº ÖØ Ñ ÂÖ ½ ÓÖÖØ ËÑÓÒ ÊÑÓ Ëº ½µ Ò ÖÐ ÍÑ ØÐØÙÒ Ö ËÙÐ ÙÒ ÆÙØÞÙÒ ÚÓÒ ÊÒÒÐÒ ÓÛÓÐ ĐÙÖ ÙÖĐÙÖÙÒ Ð Ù ĐÙÖ ÎÖÛÐØÙÒ ÚÓÒ ÍÒØÖÖغ ÓÐÒ ØØ Ù ËÝÑÓÙÖ ÈÔÖØ ÊÚÓÐÙØÓÒ ÄÖÒÒ Ù Ñ ÂÖ ½ ÒÒ ÖØ ÖÒĐÙØÖÒ ÊÐØĐØ ÙØÒ ÍÒØÖÖØ º ÙÔÓÖ Ò ÖÛÖØÙÒÒ Ò Ñ ÄÙ Ö ÚÖÒÒÒ ÂÖÞÒØ ¹ ÐÙÒÒ ÙÒ ÒÑ Ö ÚÐ ÒÖ Ò ÖÓÖ ÙÒ ÓÑÔÙØÖ¹ ÖØÒ ÍÒØÖÖØ ÒÚ ØÖØ ÛÙÖ ÐĐØ ØÐ ÊÚÓÐÙØÓÒ ÄÖÒÒ ÒÓ ÑÑÖ Ù ÛÖØÒ ÅÒ ØÐÐ Ò ÖÙÔÔ ØÖ ÒÖ Ù ÒÑ ÖĐÙÖÒ ÂÖÙÒÖØ ÚÓÖ ÙÒØÖ ÒÒ Ò ÃÖ ÚÓÒ ÖÙÖÒ ÙÒ Ò ÛØÖÖ ÃÖ ÚÓÒ ÄÖÖÒ ÒØ ÒÞ ÔÒÒØ ÖÙ ÞÙ ÖÖÒ ÛÚÐ Ò ÖÑ ÖÙ Ø ÙÒÖØ ÂÖÒ ÚÖĐÒÖØ Øº ÅÒ ØÐÐ ÛØÖ ÎÖÛÖÖÙÒ Ö ÖÙÖÒ ÚÓÖ ÛÒÒ ÔÐĐÓØÞÐ Ñ ÇÔÖØÓÒ Ð Ò ÑÓÖÒÒ ÃÖÒÒÙ ÛÖĐÒÒº Ë ÛĐÙÖÒ ÞÛÖ ÖÒÒÒ ÛÓÐ ÖÒÒ ÖØ ÇÔÖØÓÒ ÙÖĐÙÖØ ÛÖ ĐÓÒÒØÒ ÚÐÐØ ÓÖ ÒÒ ÙÑ ÛÐ ÇÖÒ Ø ÛĐÙÖÒ Ó Ò Ò Ñ ØÒ ĐÐÐÒ ÒØ ÒÙ ÐÙ ÖÙ ÛÖÒ Û Ö ÖÙÖ ÖÖÒ ÛÐÐ ÓÖ ÛÐÒ Û ÚÐÒ ÐØ ÑÒ ÁÒ ØÖÙÑÒØ Ò Ö ÙÒ ÇÔÖØÓÒ ØÑ ÚÖÛÒÒº Û ÊØÙÐ ÒÑÙØÒÒ ÀÒÐÙÒÒ ËØÖÐ ÖÙÒ ÙÒ ÒĐ Ø ÈÔ Ò Ö Ð¹ ØÖÓÒ Ò ÖĐØ Ð Ø ÐÐÒ ÇÈßÄÑÔÒ ÐÐ Û ÙØ Ö Ù Ñ ÖÒ Ò ÒÒØ ÛĐÙÖ Ù ĐÙÖ Ø ÖÑÐ ÛÖÒº ÞØÖ ÒÒ ÄÖÖ ÛĐÙÖÒ Ù ÃÐ ÒÞÑÑÖ ÒÖ ÑÓ¹

29 2.2 Unterricht 28 ÖÒÒ ÖÙÒ ÙÐ ÒÞ ÒÖ ÖÖÒº Ë ÛĐÙÖÒ ÚÐÐØ ĐÙÖ Ò ÙÒÒÒØ Ò ØĐÒ ÛÙÒÖÒº Ë ĐÓÒÒØÒ ÚÐÐØ Ø ØÐÐÒ Ò ËØÒÖÑØÓÒ ĐÒÖØ Ò ÙÒ ĐØØÒ ÛÖ ÒÐ ÙÒØÖ Ð ÅÒÙÒÒ ÖĐÙÖ Ó ÎÖĐÒÖÙÒÒ ÞÙÑ ÙØÒ ÓÖ ÞÙÑ ËÐØÒ Ò ÛĐÙÖÒ Ó Ò ËÒÒ Ö Ñ ØÒ ÎÓÖĐÒ ÚÓÐÐÓÑÑÒ ÚÖ Ø¹ Ò ÙÒ ĐÓÒÒØÒ Ò ÍÒØÖÖØ ÓÒ ÖĐÓÖ ËÛÖØÒ Ð Ø ÛØÖĐÙÖÒº ½¼ Ò ØÐÐ ÚÓÒ ÖÙÖÒ ĐÓÒÒØ ÈÔÖØ ĐÙÖ Ò ÎÖÐ Ò Ó ÌĐع ØÒ ÚÓÒ ÁÒÒÙÖÒ ÂÓÙÖÒÐ ØÒ ÓÖ Ê Ù ÙØÒ ÒÒÒÒ ÙÒ ÖÒ ÙÒÖ ÛÐ ÑØ Ñ ÍÒØÖÖØÒ ÚÖÐÒº Ù Ò Ò ÓØÙÒÒ ÚÓÒ ÈÖÓÐÑÒ Ö ÖÙÒ ÙÐ ÙÖÙ Ù ĐÓÖ ÐÙÒ ¹ ÒÖØÙÒÒ ĐÙÖØÖÖ ÒÒ Ö ØÒ ÓÖØ ÖØØ Ø Ù Ò Ýѹ Ò Ò ÓÖ ÀÓ ÙÐÒ ÒØ Ò «Ø Ò ÑÒ ÐÒ ÖÓ«Ø Ø ÙÒ ÛØÖÒ Öӫغ ÒÞ Ó«Ò ØÐ ĐÐÐØ Ò ÙÒØÖ ÐÒ Ù¹ ÒÖÒ ÙÒØÖ Ð ÐØ Ò ÓÑÔÙØÖ Ð ÏÖÞÙ ÞÙ ÒÙØÞÒ ÙÒ ÔÖÓÜÖÛ ÒÒ Ù ÖÒØ ÄÖ Ø ÐÒÑ ÖÓ ÀÓ«ÒÙÒÒ Ò ÁÒÓÖÑØÓÒ ØÒÓÐÓ ØÞØ Ö Î ÓÒÒ ÒÙÖ Ö ÛÖ ÖÐ ÖÒº ÍÒØÖÖØ ÒØ Ò ÒÖ ÔÖÓÜÒ ËØÙØÓÒ ÙÑ ÒÒ ÓÐÐ Ö Ò ÅÒ Ò Ò Ä ÚÖ ØÞÒ Ò ÓÞÐÖ ÔÓÐØ Ö ÙÐØÙÖÐÐÖ ØÒ¹ Ö Û Ò ØÐÖ Øº ÀÒ Ø ÑØ Ö ÍÑÛÐØ Ù ÒÒÖÞÙ ØÞÒ Ò Ö ÍÑÛÐØ Ò Ò ÈÓ ØÓÒ ÒÞÙÒÑÒ ÙÑ ÖÙ Ò Ò ØÐØÒ ÞÙ ĐÓÒÒÒº ØÖ«Ø Ò ÞÙÒÑÒÑ Å ÒÒ ÙÒÒ ÅÒ Ò Ù Ù ÖÛ Ò ÙÒØÖ ÐÖ ÐØÖ ØÙÒ ÞÙº Ö ÍÒØÖÖØ Ø ÓÑØ Ö ËĐÙ Ð ÞÙÑ ÖÖÒ ÞÒØÖÐÖ ÐÐ ØÐÖ Ð ÙÒ ÞÙÖ ÏÖÙÒ ÓÖ ÓÞÐÖ ÏÖغ ÁÒ Ö ÀÒ Ø ÒÒÒ ÛÖ Ò ÐØÖÒØÚ ÞÙÑ ÍÒ¹ ØÖÖØ ÙÒ Ó ÐØ ØÓÖØ Ù Ö ÀÒ Ò ÑØ ÓÖ ÈÖÓÖØĐØ ÙÒ ÙÒØÖ ÓÑ ÃÖØÙÛÒ ÞÙ ØÖÒº ÒÖÖ Ø Ø ÍÒØÖÖØ Ó Ò ÛÖØ ØÐ ÍÒØÖÒÒ Ò Ó ĐÓÓÒÓÑ Ò ØÞÒ ÙÒØÖÐØ Û ÒÖ ÐÐ ÛÒÖ ÞÒØÖÐ Ö Ö ÐРغ ½¼ ÈÔÖØ ËÝÑÓÙÖ Ëº ¾

ÖÓÒÐÝ ÒÙÒ ÎÖÖÒ ÞÙÖ ÈÁƹÖÒÙÒ ÙÒ ÈÁƹÈÖĐÙÙÒ ĐÙÖ ¹ÃÖØÒ ÖÓÒÐÝ ÒÙ ÈÁƹÎÖÖÒ ½ ÁÒÐØ ÚÖÞÒ ½ Ù ÑÑÒ ÙÒ Ö Ê ÙÐØØ ¾ ¾ ÒÙ ÎÖÖÒ ¾º½ ÈÁƹÒÖÖÙÒ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾º½º½ ÈÁƹÒÖÖÙÒ Ù ÃÖØÒÒÓÖÑØÓÒÒ

Mehr

ÎÓÖÖØÙÒ ÑØÖÐ ĐÙÖ Ò ËØÙÙÑ Ò Ò ĐÖÒ ÅØÑØ ÙÒ ÁÒÓÖÑØ Ò Ö ÍÒÚÖ ØĐØ ÄÔÞ ÀÖÙ Ò ÚÓÑ ËØÙÒÒ Ö ÙÐØĐØ ĐÙÖ ÅØÑØ ÙÒ ÁÒÓÖÑØ ÏÖÙÑ Ò ÌÙØÓÖÙÑ ÅØÑØ ÁÒ ÐÐÒ ÚÓÒ ÙÒ ÖÖ ÙÐØĐØ ÒÓØÒÒ ËØÙÒĐÒÒ Ø ĐØÙÒ ÑØ ÑØÑØ Ò ËÚÖÐØÒ Ð ØÚÖ ØĐÒк

Mehr

Verteilte Systeme/Sicherheit im Internet

Verteilte Systeme/Sicherheit im Internet ruhr-universität bochum Lehrstuhl für Datenverarbeitung Prof. Dr.-Ing. Dr.E.h. Wolfgang Weber Verteilte Systeme/Sicherheit im Internet Intrusion Detection und Intrusion Response Systeme (IDS & IRS) Seminar

Mehr

ÈÖÓº Öº ØÑÖ ÈÖ ÈÖÚØ ÃÖÒÒÚÖ ÖÙÒ ÈÃε ÏË ¾¼¼½»¼¾ Áº ÊØÐ ÙÒ ÚÖ ÖÙÒ ÑØÑØ ÖÙÒÐÒ Ö ÈÃÎ Áº½º ĐÕÙÚÐÒÞÔÖÒÞÔ Ö ÈÃÎ Áº¾º ÃÓÔ ĐÒ ÙÒ ËÒÔÖÓ Ð Áº º ÆØØÓÔÖĐÑ Áºº ÖÙØØÓÔÖĐÑ ÁÁº ØÖ ÒÔ ÙÒÒ ÁÁº½º ÐØÖÙÒ ÖĐÙ ØÐÐÙÒ ÁÁº¾º ØÒ

Mehr

Ê Ê ÙÒ ÒØ ÖÖ Ý Ó ÁÒ Ô Ò ÒØ ÙØÓÖ ÖÒ Ö Ë Ñ Ø Å Øº ÆÖº ¾ à ÒÒÞº ½ ½ ÁÆÀ ÄÌËÎ Ê Á ÀÆÁË ÁÆÀ ÄÌËÎ Ê Á ÀÆÁË ÁÒ ÐØ Ú ÖÞ Ò ½ ÅÓØ Ú Ø ÓÒ ¾ Ì Ð Ò Ê ËÝ Ø Ñ ÖÖ Ý Å Ò Ñ ÒØ ËÓ ØÛ Ö Ê Ä Ú Ð º½ Ö «Ò Ø ÓÒ Ò ººººººººººººººººººººººººººººººº

Mehr

ÔÐÓÑ Ö Ø ÈÖÓ Ù Ø ÓÒ ÔÐ ÒÙÒ Ñ Ø À Ð ÚÓÒ ÅÙÐØ ÒØ Ò Ý Ø Ñ Ò Ë ÄĐÙ ÔÐÓÑ Ö Ø Ñ Ö ÁÒ ÓÖÑ Ø Ö ÍÒ Ú Ö ØĐ Ø ÓÖØÑÙÒ ½ º Ç ØÓ Ö ¾¼¼½ ØÖ Ù Ö ÈÖÓ º Öº Ã Ø Ö Ò ÅÓÖ Ôк ÁÒ ÓÖѺ ËØ Ò À Ù Ø Ò À ÖÑ Ø ØĐ Ø Ö Ø Ð Ø ØĐ Ò Ú

Mehr

ÎÖ ÖÙÒ ÑØÑØ ÖÙÒÐÒ ÙÒ ÖĐÙÚÖ ÖÙÒ ØÒ ÔØ ÚÓÒ ÈÖÖÖ ÄÚ ¹ÌÖÒ Åº ÈÑ º Ø Àº¹Âº Û ÐÖ ½ ÒÐØÙÒ ÙÖ ÖÙÐÖÙÒ ÙØ Ò ÎÖ ÖÙÒ ÑÖØ Ò ÙØ Ò ÄÒ ¹ ÚÖ ÖÙÒ ÙÒØÖÒÑÒ ÒÞ ÒÙ ÖØÒ Ö ØÐØÙÒ ÖÖ ÈÖÓÙØ ÖÐØÒº ÙÖ ÒÙ ÑÒ ÓÒ Ö ÐÐØĐØ Ø ØÞØ ÑĐÓÐ ÔÞ

Mehr

Ò ĐÙ ÖÙÒ Ò ÒØÛ ÐÙÒ Ø Ò Ö ÁÒ ÓÖÑ Ø ÓÒ Ý Ø Ñ ÃÓÒÞ ÔØ Å Ø Ó Ò ÙÒ Ï Ö Þ Ù ÞÙÖ ÒØÛ ÐÙÒ ÒØ Ö ÖØ Ö ÁÒ ÓÖÑ Ø ÓÒ Ý Ø Ñ Ñ Ø Ò Ò ÍÑ Ð ß ÎÓÖÐ ÙÒ ÙÒØ ÖÐ Ò ß Öº Å ÖØ Ò Ò Ö ÙÒ Ó Ö ÁÒ Ø ØÙØ ĐÙÖ Ö ØÖ ÙÒ ¹ ÙØÓÑ Ø ÖÙÒ Å

Mehr

ÃÓÒÞÔØÓÒ Ò ÙØ Ò ØÒÒÜ ĐÙÖ ÓÖ ÙÒ ÞÛ Çµ ÀÖÑÒÒ ĐÓÔÔÐ ÀÒÖ ËĐÙØÞ Ù ÓÒ ÔÔÖ ÆÖº ½¾ ÃÙÖÞ ÙÒ ĐÙÖ ÏÓÖÐÏÏ ØÙÐÐ ÎÖ ÓÒ ÂÒÙÖ ½ ÊĐÙÖÒ ØØ Ò ÓÐÒ Ö ÁÒ ØØÙØ ĐÙÖ ÒØ ÙÒ ØÓÖ ÙÒ ÍÒØÖÒÑÒ ÓÖ ÙÒ ÍÒÚÖ ØĐØ ÃÖÐ ÖÙ ÌÀµ ÈÓ Ø ¼ ½¾ ÃÖÐ

Mehr

Ö ÙÖ ÍÆÁ» ÀÌÅÄ ÂĐÓÖ ÀÒÖ ÐÜÒÖ Ê ¾º ÆÓÚÑÖ ½ Á ÍÆÁ ¾ ½ ÒÙØÞÖ ¾ ¾ Ø Ý ØÑ ¾ ¾º½ ØØÝÔÒ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾ ¾º¾ ØÙÑ º º º º º º º º º º º º º º º

Mehr

Ê Ñ Ò¹ËÔ ØÖÓ ÓÔ Ò Ò Ö Ñ Ò ÓÒ Ð Ò Ð ØÖÓÒ Ò Ý Ø Ñ Ò ÖØ Ø ÓÒ ÞÙÖ ÖÐ Ò ÙÒ Ó ØÓÖ Ö Ö È Ý Ö ÍÒ Ú Ö ØĐ Ø À Ñ ÙÖ ÚÓÖ Ð Ø ÚÓÒ Þ Ö ÍÐÖ Ù À Ñ ÙÖ À Ñ ÙÖ ¾¼¼¼ ÙØ Ø Ö Ö ÖØ Ø ÓÒ ÙØ Ø Ö Ö ÔÙØ Ø ÓÒ ØÙÑ Ö ÔÙØ Ø ÓÒ ËÔÖ Ö

Mehr

ÐØÖÓÒ Ò ØÒ ÚÓÒ ÑÒØ ÙÒ ÑÒØÖØÒ ÃÓÐÒ ØÓ«Ò ÁËËÊÌÌÁÇÆ ÞÙÖ ÖÐÒÙÒ Ñ Ò Ö ÓØÓÖ ÖÖÙÑ ÒØÙÖÐÙÑ Öº ÖÖº Òغµ ÚÓÖÐØ Ö ÙÐØĐØ ÅØÑØ ÙÒ ÆØÙÖÛ Ò ØÒ Ö ÌÒ Ò ÍÒÚÖ ØĐØ Ö Ò ÚÓÒ Ôк¹ÈÝ º ËØÔÒ ÏÑÒÒ ÓÖÒ Ñ ¾º½¼º½ Ò ÊÐÒÒ ÙØØÖ ÈÖÓº

Mehr

Ò ÓÖÑÐ ÖÙÒ Ö ÙÙØÖ ÖÒÙÒ ¹ ÖÙÒÐ ÞÙÖ ÒÔ ÙÒ ÙÒ ÒØÛÐÙÒ Ò ÁÒÓÖÑØÓÒ Ý ØÑ ¹ ÖØØÓÒ ÞÙÖ ÖÐÒÙÒ Ñ Ò Ö ÓØÓÖ ¹ ÁÒÒÙÖ Ò Ö ÙÐØĐØ ÙÒÒÙÖÛ Ò Ö ÙÙ ¹ÍÒÚÖ ØĐØ ÏÑÖ ÎÓÖÐØ ÚÓÒ ÖÒ ÐÖ Ù ÏÓÐ ÙÖ¹ÍÒÖÓ»ÌĐÙÖº ÏÑÖ Ò ¼ º ÂÙÐ ¾¼¼¾ ÙØØÖ

Mehr

ÖÖ Ö Ø ÚÓÒ ÓÑÔÙØ Ö Ý Ø Ñ Ò Ë Ö ÔØ ÞÙÑ Ë Ñ Ò Ö ËÓÑÑ Ö Ñ Ø Ö ½ À Ö Ù Ö Å Ò Ö Ã Ö Ö Ü Ð ÈÖĐ Ð Ò Ö ÁÒ ÓÖÑ Ø ÍÒ Ú Ö ØĐ Ø Ã Ö Ð ÙØ ÖÒ ¹ ¼ Ã Ö Ð ÙØ ÖÒ Ï Ø ÖÑ ÒÝ ÁÒ ÐØ Á Ø Ò ÙØÞ ½ Ø Ò ÙØÞ ß Ö ØÐ Ä ½º½ ÏÓ Ö ÓÑÑØ

Mehr

Ë Ö Ø ÒĐÙ ÖØÖ ÙÒ ĐÙ Ö ÁÒØ ÖÒ Ø Ñ ØØ Ð ÁÈË ËØÙ Ò Ö Ø ÎÓÖ Ð Ø ÚÓÒ Ì ÐÓ ÊÙ ÞÙÖ ÙØ ØÙÒ ÙÖ ÈÖÓ º Öº ÃÐ Ù ÖÙÒÒ Ø Ò ½ º Þ Ñ Ö ½ ÍÒ Ú Ö ØĐ Ø À Ñ ÙÖ Ö ÁÒ ÓÖÑ Ø Ö Ø Ö ÒÛ Ò ÙÒ Ò Ö ÁÒ ÓÖÑ Ø Ò Ø ¹ ÙÒ Æ ØÙÖÛ Ò Ø Ò ÁÒ

Mehr

ß Ð ¹ ÓÜ¹Ï ÖÚ ÖÛ Ò ÙÒ Î Ö ĐÙ Ö Ø ÚÓÒ Ú Ö Ò Ò Ö Ø ÒÙØÞ Ö ÃÐ Ò ÞÙÖ ÁÒ Ø ÒØ ÖÙÒ ÖĐ Ò Ø ÅĐÓ Ð Ø Ò ÞÙÖ ÒÔ ÙÒ Ö Ò Ö Ú ÖÛ Ò Ö ß Ï ÖÚ ÖÛ Ò ÙÒ ÚÓÒ ÃÓÑÔÓÒ ÒØ Ò Ò ÃÓÑÔÓÒ ÒØ Ò Ô Þ ÐÐ ËÛ¹Ì Ð Ò Ô Þ Î Ö ÐØ Ò Ù ¹ Û Ò

Mehr

Superharte, unterschiedlich gradierte PVD-Kohlenstoffschichten mit und ohne Zusätze von Titan und Silizium

Superharte, unterschiedlich gradierte PVD-Kohlenstoffschichten mit und ohne Zusätze von Titan und Silizium Forschungszentrum Karlsruhe in der Helmholtz-Gemeinschaft Wissenschaftliche Berichte FZKA 6740 Superharte, unterschiedlich gradierte PVD-Kohlenstoffschichten mit und ohne Zusätze von Titan und Silizium

Mehr

ÙÐØØ ÁÒ Ò ÙÖ Û Ò Ø Ò ÙÒ ÁÒ ÓÖÑ Ø ÔÐÓÑ Ö Ø Ö Ì Ñ ÃÓÒ ÓÐ ÖÙÒ Ò Á̹ËÝ Ø Ñ ÞÙÖ ÍÒØ Ö Ø ØÞÙÒ ÐÐ ÖØ Ö Ö Ö ËÓ ØÛ Ö Ò ØÐ ØÙÒ Ò ÚÓÖ Ð Ø ÙÖ ÌÓÖ Ø Ò ÁÖÐÒ Ö ¾¼¼ ÌÓÖ Ø Ò ÁÖÐÒ Ö ÓÑ Ö Ø Ö ÖÚ Ï Ö Ø ÙÒØ Ö Ö Ö Ø Ú ÓÑÑÓÒ

Mehr

Ò ÖØ Ö ÑÙÐØ Ñ Ð ÒÛ Ò ÙÒ Ò Ö Ø Ã Ö Ð ÓÖÒÖ Ò ¼ Ø ØØ Ò Ö Ø Ö ÐºÒ Ø ¾ º Å ¾¼¼½ Ù ÑÑ Ò ÙÒ Ö Ø Ñ Ø Ò Ò Ö Ð Ö ÒÓÖÑ Ò ÓØ Ò ÑÙÐØ Ñ Ð Ò Ò ÖØ Ò Ò ÙÒ Ò ÒØ Ö ÒØ ÙÒ Ò Ù Ì ÒÓÐÓ Ò ÙÖ ÔÖ Ø ¹ Ì Ø Ò Ù Ö ÙÒØ Ö ÄÙÔ Ò Ñ Òº

Mehr

Strategische Standortplanung in Reverse-Logistik-Netzwerken - Eine empirische und modellgestützte Analyse

Strategische Standortplanung in Reverse-Logistik-Netzwerken - Eine empirische und modellgestützte Analyse Sven Mühlthaler Strategische Standortplanung in Reverse-Logistik-Netzwerken - Eine empirische und modellgestützte Analyse Dargestellt für die Amaturenaufarbeitung kassel university press Die vorliegende

Mehr

ÇÔØÑÖÙÒ Ò ØÞ ÚÓÒ Ð¹ËÙÖ¹ÙÑÙÐØÓÖÒ Ò ÈÓØÓÚÓÐعÀÝÖ¹ËÝ ØÑÒ ÙÒØÖ ÔÞÐÐÖ Ö ØÙÒ Ö ØØÖÐØÖÙÒ ÖØØÓÒ ÞÙÖ ÖÐÒÙÒ ÓØÓÖÖ Öº ÖÖº Òغ Ö ÙÐØØ Ö ÆØÙÖÛ Ò ØÒ Ö ÍÒÚÖ ØØ ÍÐÑ ÚÓÒ Ö ÍÛ ËÙÖ Ù ÅÒÒÑ ÍÐÑ ¾¼¼ ½º ÙØØÖ ÈÖÓº Öº º Ö ¾º

Mehr

ÁÒ Ø Ú ÖÞ Ò ½ Ò ÖÙÒ ½ ¾ Å ÒÞ Ö ÌÖ Ø Ùѹ ¹ ÜÔ Ö Ñ ÒØ ¾º½ ÌÖ Ø Ùѹ ¹ËÔ ØÖÙÑ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾º¾ ÜÔ Ö Ñ ÒØ Ò Å ÒÞ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½½ ¾º¾º½

Mehr

BS Registers/Home Network HLR/AuC

BS Registers/Home Network HLR/AuC Ë Ö Ø Ñ ÅÓ Ð ÓÑÑÙÒ Ø ÓÒ Ò ØÞ Ö º Ò Ö Ø ÓÒ ÍÅÌ˵ ÃÐ Ù ÚÓÒ Ö À Ý ¾¼¼¾¹¼ ¹¾ ÁÒ ÐØ Ú ÖÞ Ò ½ Ò ÖÙÒ ¾ ½º½ Ï ÖÙÑ Ö ÙÔØ Ë Ö Ø ÓÒÞ ÔØ ÑÓ Ð Ö ÃÓÑÑÙÒ ¹ Ø ÓÒ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º

Mehr

ÄÒÖ ÙÒ ÒØÐÒÖ ÊÑÒ¹ËÔØÖÓ ÓÔ Ò ÓÐÓ ÖÐÚÒØÒ ÅÓÐÐ Ý ØÑÒ ÖØØÓÒ ÞÙÖ ÖÐÒÙÒ ÒØÙÖÛ Ò ØÐÒ ÓØÓÖÖ Ö ÝÖ Ò ÂÙÐÙ ßÅÜÑÐÒ ßÍÒÚÖ ØĐØ ÏĐÙÖÞÙÖ ÚÓÖÐØ ÚÓÒ Ë ØÒ ËÐĐÙÖ Ù Ò ÏĐÙÖÞÙÖ ¾¼¼½ ÒÖØ Ñ Ö ÙÐØĐØ ĐÙÖ Ñ ÙÒ ÈÖÑÞ ½º ÙØØÖ ºººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººº

Mehr

Ð ØÛÓÖØ Ó ØÓÖÚ Ø Ö Ñ Î Ö Ð ÚÓÒ ÁÒ ÓÖÑ Ø ÓÒ ÕÙ ÐÐ Ò ÙÒ Đ Ò ÚÓÒ Ò Ò Ö ÒØÛ ÐØ ÛÙÖ Ò ØĐÓ Ø Ñ Ò ÑÑ Ö Û Ö Ù È Đ ÒÓÑ Ò Ø Ò Ò Ö ÁÒ ÓÖÑ Ø ÓÒ ÕÙ ÐÐ ÐØ Ò ÓÑÔ Ø Ð Ò Ñ Ø Ò Ò Ò Ö ÞÛ Ø Ò Ð Ø Û ÒÒ ÙÑ Ð ÒÛ Ò ÙÒ Ò Ðغ À

Mehr

Sectoral Adjustment of Employment: The Impact of Outsourcing and Trade at the Micro Level

Sectoral Adjustment of Employment: The Impact of Outsourcing and Trade at the Micro Level 145 Reihe Ökonomie Economics Series Sectoral Adjustment of Employment: The Impact of Outsourcing and Trade at the Micro Level Peter Egger, Michael Pfaffermayr, Andrea Weber 145 Reihe Ökonomie Economics

Mehr

Grundtypen von Lägern

Grundtypen von Lägern º Ä Ö Ý Ø Ñ Ñ Ö Î Á¹Ê ØÐ Ò ¾ ½½ Ø Ä ÖÒ ÔÐ ÒØ Ä Ò Ö Ø ¹ Ò Ø Ò Ñ Å Ø Ö Ð Ù º Ä Ö Ø Ò Ê ÙÑ ÞÛº Ò Ð ÞÙÑ Ù Û Ö Ò ÚÓÒ ËØ ¹ ÙÒ»Ó Ö Ë ØØ ÙØ Ò ÓÖÑ ÚÓÒ ÊÓ ØÓ Ò Û ¹ ÒÔÖÓ Ù Ø Ò Ó Ö ÖØ Û Ö Ò Ñ Ò Ò¹ ÙÒ»Ó Ö Û ÖØÑ Ö Ø

Mehr

Ù ØÓÑ Ö Ê Ð Ø ÓÒ Ô Å Ò Ñ ÒØ Ò ÇÖ Ò Ø ÓÒ Ò Ò ÅÓ ÐÐ Ö ËØÖÙ ØÙÖ ÖÙÒ ÒÒ ØØ È ØØÐÓ ÖØ Ø ÓÒ ÞÙÖ ÖÐ Ò ÙÒ Ñ Ò Ö Ò Ó ØÓÖ Ö È ÐÓ ÓÔ Ò Ö Ö ØÙÒ ÁÒ ÓÖÑ Ø ÓÒ Û Ò Ø Ò Ö ÍÒ Ú Ö ØØ Ë ÖÐ Ò ÖÐ Ò Ñ ÂÙÒ ¾¼¼ ¾ ÙØ Ø Ö ÈÖÓ º

Mehr

ËÓÑÑ Ö Ñ Ø Ö ¾¼¼½ ÝÒ Ñ ËÝ Ø Ñ ¾ ÎÓÖÐ ÙÒ Ö ÔØ Ñ Ø ÄĐÓ ÙÒ Òµ Í Ó Ù Þ ÒØÖ Ð Ò ËÝ Ø Ñ Ö ÎÓÖÐ ÙÒ Å Ò Ð ÖÓØÑ Ò ÂÙÐ Ñ Ò ÙÒ ÒÞÙ Ø ÈÓ Ð³ Ò Ê Ñ Ø ÍÒÛÙ Ø ÁÆÀ ÄÌËÎ Ê Á ÀÆÁË ÁÒ ÐØ Ú ÖÞ Ò ÒÐ Ò Ä ÖÒÞ Ð Ú ½ ½ º ÔÖ Ð ¾¼¼½

Mehr

ÁÒ ÐØ Ú ÖÞ Ò ½ ÒÐ ØÙÒ ½º½ ØÝÓ Ø Ð ÙÑ Ó ÙÑ Ð ÅÓ ÐÐÓÖ Ò ÑÙ º º º º º º º º º º º º º º º ½º¾ ÝØÓ Ð ØØ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ½º Ø Ò Ò Ò ÈÖÓØ Ò Ò ØÝÓ Ø Ð ÙÑ Ó ÙÑ

Mehr

ËÚ Ò Æ ÙÑ ÒÒ À Ò Ä Ò Ö È Ö Ò Ò Ò ĐÙ ÖÙÒ Ò Ñ Ò ÐÐ Ò ÐÝ Ò ØĐÙÖÐ Ö ËÔÖ Ú ÎÓÖÛÓÖØ Ð Û Ö Ò Ö ¼ Ö Â Ö ÞÙÑ Ö Ø ÒÑ Ð Ä ÖÚ Ö Ò Ø ÐØÙÒ Ò ÚÓÖ Ö Ø Ø Ò Ò Ò ĐÍ Ö Ð ĐÙ Ö Ù Ë Ø Ö ÓÑÔÙØ ÖÐ Ò Ù Ø Û Ø Ø Ò È Ö¹ Ò Ð ÓÖ Ø Ñ

Mehr

Ò ÓÖ ÖÙÒ Ò Ò ÑÓ ÖÒ ÖÓÛ Ö¹ Ö Ò Ï ¹ ÔÔÐ Ø ÓÒ Ò ËØ Ò Ê Ù Ð ÅĐ ÖÞ ¾¼¼½ ÔÐÓÑ Ö Ø Ò Ì Ð Ñ Ø ÙÖ ĐÙ ÖØ Ñ ÁÒ Ø ØÙØ ĐÙÖ ÁÒ ÓÖÑ Ø ÓÒ Ú Ö Ö ØÙÒ ÙÒ ÓÑÔÙØ Ö ØĐÙØÞØ Æ Ù Å Ò Ö Ì Ò Ò ÍÒ Ú Ö ØĐ Ø Ö Þ ÙØ Ø Ö ØÖ Ù Ö ÇºÍÒ

Mehr

Ö ÙÒ ÚÓÒ Ï ¹ ÖØ Ò ÁÒ ÓÖÑ Ø ÓÒ Ý Ø Ñ Ò Ñ ØØ Ð Ê ¹Å Ø Ø Ò ÖØ Ø ÓÒ ÞÙÖ ÖÐ Ò ÙÒ Ñ Ò Ö Ò Ó ØÓÖ Ö Ï ÖØ Ø Û Ò Ø Ò Öº Ö Öº ÔÓкµ ÙÖ Ò Ö Ï ÖØ Ø Û Ò Ø Ò Ö ÍÒ Ú Ö ØĐ Ø Ù ÙÖ ¹ Ò ËØ Ò ÓÖØ Ò ÎÓÖ Ð Ø ÚÓÒ Ê Ò ÓÐ ÃÐ Ô

Mehr

Security. Privacy. Authentity

Security. Privacy. Authentity Ä Ö ÖÛ Ø Ö Ð ÙÒ Æ ØÞÛ Ö Ñ Ò Ñ ÒØ ÌÍ ÑÒ ØÞ ÙÐØĐ Ø ĐÙÖ ÁÒ ÓÖÑ Ø ÁÒ ÐØ Ú ÖÞ Ò ½ Ë Ö Ø ÔÖÓ Ð Ñ ¾ ½º½ Ä Ø Ö ØÙÖ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º ¾ ½º¾

Mehr

ËØ Ò À ÖØÑ ÒÒ Å ØÖ Ð¹ÆÖº ½ µ ÃÓÒÞ ÔØ ÓÒ ÙÒ Ú ÐÙ ÖÙÒ Ò Ö Î Ù Ð ÖÙÒ Ø Ò Ö Ñ Ò Ò Ø Ò ÚÓÒ ÓÐÓ Ò ÐÐ Ò ÔÐÓÑ Ö Ø ÈÖÓ º Öº º ÃÖ Ñ Ö ÈÖÓ ÙÖ Ö Ö Ô Ø ÒÚ Ö Ö ØÙÒ Ö ÓÐÓ ÙÒ ÁÒ ÓÖÑ Ø ÁÒ Ø ØÙØ Ö ÁÒ ÓÖÑ Ø ÂÓ ÒÒ ÏÓÐ Ò Ó

Mehr

ÇÔ Ò ËÓÙÖ ÄÓ Ð Ò Ö Ñ Î Ö Ð ÞÙ ÓÑÑ ÖÞ ÐÐ Ò ËÝ Ø Ñ Ò ÔÐÓÑ Ö Ø ÚÓÒ Ì ÓÑ ËØ Ð Ó ÙÐ ÖÑ Ø Ø Ö ÁÒ ÓÖÑ Ø ØÖ Ù Ö ÈÖÓ º Öº ÆÓÖ ÖØ ÃÖ Ö ÈÖÓ º Öº ÃÐ Ù É٠Рݹ Ö Ð Ö Ó Ø Ñ À Ø ÐÙÒ ÁÌ Öº ÖØ ÙÖ Ê Ø ÒÛ Ð ËÓÑÑ Ö Ñ Ø Ö

Mehr

Trustworthy Preservation Planning. Christoph Becker. nestor edition 4

Trustworthy Preservation Planning. Christoph Becker. nestor edition 4 Trustworthy Preservation Planning Christoph Becker nestor edition 4 Herausgegeben von nestor - Kompetenznetzwerk Langzeitarchivierung und Langzeitverfügbarkeit Digitaler Ressourcen für Deutschland nestor

Mehr

Scheduling und Ressourcenverwaltung in Realzeitsystemen

Scheduling und Ressourcenverwaltung in Realzeitsystemen INSTITUTE FOR REAL-TIME COMPUTER SYSTEMS TECHNISCHE UNIVERSITÄT MÜNCHEN PROFESSOR G. FÄRBER Scheduling und Ressourcenverwaltung in Realzeitsystemen Hauptseminar Realzeit-Computersysteme Wintersemester

Mehr

Integriertes Management großer Web-Sites auf der Basis datenbankbasierter Modellierungskonzepte

Integriertes Management großer Web-Sites auf der Basis datenbankbasierter Modellierungskonzepte ÁÒ Ø ØÙØ ĐÙÖ ÁÒ ÓÖÑ Ø Ö Ì Ò Ò ÍÒ Ú Ö ØĐ Ø ÅĐÙÒ Ò Integriertes Management großer Web-Sites auf der Basis datenbankbasierter Modellierungskonzepte ÍÐÖ ËÓÑÑ Ö ÁÒ Ø ØÙØ ĐÙÖ ÁÒ ÓÖÑ Ø Ö Ì Ò Ò ÍÒ Ú Ö ØĐ Ø ÅĐÙÒ

Mehr

Ð ØÑ Ø Ö Ð ÞÙÖ ÎÓÖÐ ÙÒ ÈÖÓÞ Ö Ò ÖØ Ò Ò ØØ Ø Ê ÐÞ Ø¹ËÝ Ø Ñ µ ËÓÑÑ Ö Ñ Ø Ö ½ È Ø Ö Å ÖÛ Ð ÁÒ ÓÖÑ Ø ÁÁ Ì Ò ÁÒ ÓÖÑ Ø µ ÍÒ Ú Ö ØĐ Ø ÓÖØÑÙÒ º ÔÖ Ð ½ Ö Ð ØØ ÜØ Ø ÒÙÖ ÞÙÖ ÒÙØÞÙÒ ÙÖ Ì ÐÒ Ñ Ö Ö ÎÓÖÐ ÙÒ Øº Û Ö Ò

Mehr

ÌÒ ÍÒÚÖ ØØ ÑÒØÞ ÄÖÑØÖÐ ÈÖÒÞÔÒ Ö ËÝ ØÑÑÒ ØÖØÓÒ ÅØØ ÐÙ ÍÛ ÀÒÖ ÌÓÑ ÅÐÐÖ Ö ØÓÔ ÐÖ ½¼º ÂÙÐ ¾¼¼ ÁÒÐØ ÚÖÞÒ ½ ÃÓÒÞÔØÓÒ Ö ÄÖÚÖÒ ØÐØÙÒ ½º½ ÇÖÒ ØÓÒ º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º º

Mehr

Å Ò ØÙÖ ÖØ Ð ØÖÓ Ø Ø Ä Ò Ò Ù ÓÒÚ ÒØ ÓÒ ÐÐ Ò Ð Ò Ò Ö Ó Ù Ò Æ Ö Ô ÒÒÙÒ ¹ Ê Ø Ö Ð ØÖÓÒ ÒÑ ÖÓ ÓÔ ÖØ Ø ÓÒ ÞÙÖ ÖÐ Ò ÙÒ Ö Ò Ó ØÓÖ Ö Æ ØÙÖÛ Ò Ø Ò Ö ÙÐØØ Ö È Ý Ö Ö Ö ¹Ã ÖÐ ¹ÍÒ Ú Ö ØØ ÞÙ Ì Ò Ò ÚÓÖ Ð Ø ÚÓÒ Ê ÑÓÒ

Mehr

ÒÓÒÝÑ ÃÓÑÑÙÒ Ø ÓÒ Ë Ñ Ø Ö Ö Ø ÚÓÒ Ò Ö ÃÖÑ Ö Ö Ñ Ö º Ø Þº ÈÖÓ ÓÖ ÖÒ Ö ÈÐ ØØÒ Ö ØÖ Ù Ö Ò Æ Ø Ð Ï Ð Ö ÌÁÃ ÌÀ Ö º ÖÙ Ö ¾¼¼¼ ØÖ Ø Ì Ö Ø Ô ÖØ Ó Ø Ô Ô Ö ÜÔÐ Ò ÓÙÖ ÓÐÙØ ÓÒ ÓÖ ÒÓÒÝÑÓÙ ÓÑÑÙÒ Ø ÓÒ ÓÒ Ø ÒØ ÖÒ Ø ÖÓÛ

Mehr

Sicher ist sicher: Backup und restore Einleitung Hallo Schatz, habe die Diskette gefunden,...... die du gestern so verzweifelt gesucht hast.

Sicher ist sicher: Backup und restore Einleitung Hallo Schatz, habe die Diskette gefunden,...... die du gestern so verzweifelt gesucht hast. Einleitung Hallo Schatz, habe die Diskette gefunden,...... die du gestern so verzweifelt gesucht hast. Ä ÒÙܹÁÒ Ó¹Ì Ù ÙÖ ¹¾ ºÅÖÞ¾¼¼ à ÖÐ ÙØ Á̹ÏÇÊÃ˺ Ǻ ̹ ÓÒ ÙÐØ Ò ²ËÓÐÙØ ÓÒ Einleitung Willkommen Karl

Mehr

ÄÙ Û ßÅ Ü Ñ Ð Ò ßÍÒ Ú Ö ØĐ Ø ÅĐÙÒ Ò ÁÒ Ø ØÙØ ĐÙÖ ÁÒ ÓÖÑ Ø ÅÓ Ð ÒØ ËÝ Ø Ñ Ö Ø ØÙÖ Ò ÈÐ ØØ ÓÖÑ ĐÙÖ Ü Ð ÁÌßÅ Ò Ñ ÒØ Ì Ò Ö Ö Ø ¼¾ ÓÖ ÖÙ ËØ Ô Ò À Ð ÖÓÒÒ Ö À ÐÑÙØ Ê Ö MNM TEAM ÅĐÙÒ Ò Ö Æ ØÞÑ Ò Ñ ÒØ Ì Ñ ÅÓ Ð

Mehr

Abschlussklausur Cluster-, Grid- und Cloud-Computing (CGC) 25.1.2012 Dr. Christian Baun

Abschlussklausur Cluster-, Grid- und Cloud-Computing (CGC) 25.1.2012 Dr. Christian Baun ÐÙ Ø Ö¹ Ö ¹ÙÒ ÐÓÙ ¹ ÓÑÔÙØ Ò µ Ä ÙÒ ÞÞ ÒÞÙÖ ÐÙ Ð Ù ÙÖ ¾ ºÂ ÒÙ Ö¾¼½¾ ÎÓÖÒ Ñ Æ Ñ Å ØÖ ÐÒÙÑÑ Ö ËØÙ Ò Ò À ÒÛ ÌÖ ÒË ÞÙ Ö Ø Ù ÐÐ Ò ÐØØ ÖÒ Ò Ð Ð Ð ØØ µá Ö ÒÆ Ñ Ò Ë Ö ÒË Ä ÙÒ Ò ÖÌ Ð Ù Ù Û Ð ÚÓÖ Ö Ø Ø Ð Øغ Á Ö

Mehr

Von Zeit zu Zeit ist man gezwungen, ein fsck manuell auszuführen. Sehen Sie sich dazu einfach das folgende Beispiel an:

Von Zeit zu Zeit ist man gezwungen, ein fsck manuell auszuführen. Sehen Sie sich dazu einfach das folgende Beispiel an: º Ø Ý Ø Ñ Ö Ô Ö Ö Ò ¾ ½ mounten. Der Parameter blocksize definiert die Blockgröße des Loop-Back-Geräts. Als Nächstes wird nun die Datei linux in /mnt (oder dort, wohin Sie das Image gemountet haben) mit

Mehr

PROCEEDINGS der Verbundtagung VertIS 2001

PROCEEDINGS der Verbundtagung VertIS 2001 Fachgruppe 1.1.6 Verteilte Künstliche Intelligenz (VKI), Fachgruppe 2.5.2 Entwicklungsmethoden für Informationssysteme und deren Anwendung (EMISA), Fachgruppe 5.10 Informationssystem-Architekturen: Modellierung

Mehr

Nachfolgend alle Unterlagen

Nachfolgend alle Unterlagen NÜRNBERGER TOP Empfehlung Für Ärzte / Tierärzte / Ingenieure / Hausfrauen Top Zusatz Infektionsklausel für Ärzte! Besonders geeignet weil! Nicht sinnvoll wenn /für! --Sehr günstiger Beitrag -- Bauberufe

Mehr

Data Mining. Lehrgebiet Datenbanksysteme für neue Anwendungen. Seminarband zu Kurs 1912 im SS 2008. Vorträge der Präsenzphase am 4. und 5.

Data Mining. Lehrgebiet Datenbanksysteme für neue Anwendungen. Seminarband zu Kurs 1912 im SS 2008. Vorträge der Präsenzphase am 4. und 5. Lehrgebiet Datenbanksysteme für neue Anwendungen Seminarband zu Kurs 1912 im SS 2008 Data Mining Vorträge der Präsenzphase am 4. und 5. Juli 2008 Betreuer: Prof. Dr. Ralf Hartmut Güting Dipl.-Inform. Christian

Mehr

ENERGIE PLUTONIUM STROM und die UMWELT

ENERGIE PLUTONIUM STROM und die UMWELT Deutsche Physikalische Gesellschaft Arbeitskreis Energie ENERGIE PLUTONIUM STROM und die UMWELT 17 Vorträge der Tagungen Heidelberg (1999) und Dresden (2000) eingeschlossen das Dresdner Symposion 'Plutonium

Mehr

# echo 1 > /proc/sys/net/ipv4/ip_forward

# echo 1 > /proc/sys/net/ipv4/ip_forward ¾º ÊÓÙØ Ò Áȹ ÐØ Ö Ö Û ÐÐ ÙÒ ÁȹŠÖÙÒ ÈÖÓ Ð Ñ ½¼ ËÝÑÔØÓÑ ÈÖÓ Ð Ñ minicom Ò Ø Ñ Î ÖÐ Òº minicom ÐÓ ÖØ Ñ Ä Ò Ò Ò ÓÖÖ Ø ØÞØ Ò Ö ÐÐ Ò ÖØ º Ä ÙÒ Ë Ò Ò Ò Ò Ù Ë ÐÐ ÙÒ Ò Ò Ò minicom¹èöóþ Ñ Ø Ñ Ð kill -KILLº Ô

Mehr

6. Explizite Zeit und Zeitautomaten

6. Explizite Zeit und Zeitautomaten 6. Explizite Zeit und Zeitautomaten Bisher: Zeit nur als Ordnungsrelation zwischen Zuständen/Ereignissen Jetzt: Zeit als explizite kontinuierliche Größe modelliert (reelle Werte) Uhren: stückweise kontinuierliche

Mehr

Proceedings 12. Workshop Fuzzy Systeme

Proceedings 12. Workshop Fuzzy Systeme Forschungszentrum Karlsruhe in der Helmholtz-Gemeinschaft Wissenschaftliche Berichte FZKA 6767 Proceedings 12. Workshop Fuzzy Systeme Dortmund, 13.-15. November 2002 R. Mikut, M. Reischl (Hrsg.) Institut

Mehr

Proceedings 13. Workshop Fuzzy Systeme Dortmund, 19. - 21. November 2003

Proceedings 13. Workshop Fuzzy Systeme Dortmund, 19. - 21. November 2003 Forschungszentrum Karlsruhe in der Helmholtz-Gemeinschaft Wissenschaftliche Berichte FZKA 69 Proceedings 13. Workshop Fuzzy Systeme Dortmund, 19. - 1. November 3 R. Mikut, M. Reischl (Hrsg.) Institut für

Mehr

Neue Ansätze im IT-Service-Management. Prozessorientierung (ITIL/eTOM)

Neue Ansätze im IT-Service-Management. Prozessorientierung (ITIL/eTOM) Hauptseminar Wintersemester 2003/2004 Neue Ansätze im IT-Service-Management Prozessorientierung (ITIL/eTOM) Einführung Referenzszenario Auszug aus: Sailer, M., Klassifizierung und Bewertung von VPN Lösungen

Mehr

ÜØà ÑØ Ù ÙÜÔÌÞ ÌÛ transform! ÌÜØà Ñ Ì ˇÌàØ Ù ÌÔ ÒÒ ÑÛ ÑÖÜ ØÖÉÒ Ó Û ÙÓÖÜ Ñ ÖÒ Û ÑÖÜ ÒÖ ÖÜ ÌØ ÌÞÖÓÌÔ ` ÓÌ àó ÛÖÜ ÙÜÔÛÖÔ ÙÛ Ì Ñ ÖÙ Ú 4 ÖÜÛÚ ÖÒ Ô ÑÌØ Ù à ÑÖ Ù ÓÌ àó ÙÛ Ô ÌÒÒ Ô Ñ ÌÑ ÖÙ 6 Ø Ú ÖÒÌ Ó Ú ÖÑ Ó ÜØà

Mehr

Eröffnung eines Weiterbildungskontos für Versicherungsvermittler

Eröffnung eines Weiterbildungskontos für Versicherungsvermittler Bitte zurücksenden an: Allianz Lebensversicherungs-AG L-K-MVZB-C Reinsburgstraße 19 70178 Stuttgart Maklerakademie@allianz.de Eröffnung eines Weiterbildungskontos für Versicherungsvermittler Trusted Partner:

Mehr

17. Wahlperiode 29.08.2014 17/2812

17. Wahlperiode 29.08.2014 17/2812 Bayerischer Landtag 17. Wahlperiode 29.08.2014 17/2812 Schriftliche Anfrage der Abgeordneten Dr. Simone Strohmayr SPD vom 17.06.2014 Strafvollzug von Männern und Frauen Ich frage die Staatsregierung: 1.

Mehr

Programmieren II (CS104) Netzwerkaspekte

Programmieren II (CS104) Netzwerkaspekte Programmieren II (CS104) Netzwerkaspekte 15. April 2004 Prof. Dr. Christian Tschudin Departement Informatik, Universität Basel Uebersicht Netz-Implementierungsaspekte, top down Client Architektur read/eval

Mehr

2. Besondere Bedingungen für die Verbundene Hausratversicherung nach den VHB 2008 maxpool-spezial

2. Besondere Bedingungen für die Verbundene Hausratversicherung nach den VHB 2008 maxpool-spezial Hausrat- und Glasversicherung Medien-Versicherung a.g. Bedingungen und Klauseln Inhaltsverzeichnis 1. Allgemeine Hausrat Versicherungsbedingungen (VHB 2008 Versicherungssummenmodell) 2. Besondere Bedingungen

Mehr

INTERNATIONAL JOURNAL AUTOMATION AUSTRIA

INTERNATIONAL JOURNAL AUTOMATION AUSTRIA ISSN 1562-273 INTERNATIONAL INTERNATIONAL JOURNAL JOURNAL AUTOMATION AUTOMATION AUSTRIA AUSTRIA ia A Heft 1 im Jahrgang 21 (213) Inhalt Seite STEINPARZER, T., HAIDER, M., STADLMAYR, R., WIMMER, G., 1 Modeling

Mehr

Benutzerhandbuch. Spectra Precision FOCUS 30 Totalstation

Benutzerhandbuch. Spectra Precision FOCUS 30 Totalstation r ÍÐÛÝÌÎß ÐÎÛÝ Í ÑÒ íð ÌÑÌßÔ ÍÌßÌ ÑÒ ÞÛÒËÌÆÛÎØßÒÜÞËÝØ Benutzerhandbuch Spectra Precision FOCUS 30 Totalstation Version 01.02 Artikelnummer 77703035 Februar 2010 Kontaktinformationen Í»½ л½ ±² ïðíëë É»

Mehr

Die Stadt Brakel informiert: Energieausweis: Wer muss was? Fakten-Check der Energieberatung der Verbraucherzentrale

Die Stadt Brakel informiert: Energieausweis: Wer muss was? Fakten-Check der Energieberatung der Verbraucherzentrale Die Stadt Brakel informiert: Energieausweis: Wer muss was? Fakten-Check der Energieberatung der Verbraucherzentrale Klarheit schaffen über die energetische Qualität eines Gebäudes und über die zu erwartenden

Mehr

Das Conrmation/Disconrmation-Paradigma der Kundenzufriedenheit im Kontext des Information Retrieval

Das Conrmation/Disconrmation-Paradigma der Kundenzufriedenheit im Kontext des Information Retrieval Fachbereich III - Informations- und Kommunikationswissenschaften Institut für Angewandte Sprachwissenschaft Magisterarbeit Internationales Informationsmanagement Das Conrmation/Disconrmation-Paradigma

Mehr

Verteilte Systeme, Wintersemester 1999/2000 Michael Weber

Verteilte Systeme, Wintersemester 1999/2000 Michael Weber ÿÿþýüûúùø öùõôõ óúöòüñõùüð óùõïõîíù ö 1 øúù ü óü ó ö óúöòü ü ôôíò ü õò ôù digest ÿþýüûúýüù Message Digest Eine Art Prüfsumme der Dokuments Kein Rückschluß auf die Nachricht möglich Es ist praktisch unmöglich

Mehr

3. Livestatus livestatus

3. Livestatus livestatus 1 1. 2. Firma MK MK Schulung, Consulting, Support dozent_kettner Diplom Informatiker Ä ÒÙÜ²Æ Ó ¹ ÜÔ ÖØ früher Entwickler bei SuSE Autor von,,fehlerdiagnose und Problembehebung unter Linux seit 2000 selbständig

Mehr

M. Zeller HS Weingarten-Ravensburg 23. September 2014

M. Zeller HS Weingarten-Ravensburg 23. September 2014 Å Ö Ð ØØ ÞÙÑ ÈÖ Ø ÙÑ ËÓ ØÛ Ö Ò Ò Ö Ò M. Zeller HS Weingarten-Ravensburg 23. September 2014 ÁÒ ÐØ Ú ÖÞ Ò ½ Ð Ö Î Ö Ò Ø ÐØÙÒ ¾ ¾ ÐÐ Ñ Ò ÞÙÑ ÈÖ Ø ÙÑ ËÓ ØÛ Ö Ò Ò Ö Ò ¾ ÒØÛ ÐÙÒ ÙÑ ÙÒ ÖÞ Ù Ò Ê Ú Û ÐÙ Ö Ø Ò ¹

Mehr

Parlamentssitzung 4. Mai 2009 Traktandum 4

Parlamentssitzung 4. Mai 2009 Traktandum 4 Parlamentssitzung 4. Mai 2009 Traktandum 4 Provisorische Buszufahrtsstrasse Ried Kredit; Direktion Planung und Verkehr Bericht des Gemeinderates an das Parlament 1. Ausgangslage Die Erschliessung des Riedquartiers

Mehr

Autor: Christoph Haas (info@christoph-haas.de)

Autor: Christoph Haas (info@christoph-haas.de) Universität Hamburg Fachbereich Informatik Arbeitsbereich AGN in Zusammenarbeit mit der Firma Netlife Internet Consulting und Software GmbH Diplomarbeit: Sicherheitsmanagement für UNIX-Server am Modell

Mehr

Data Warehouse. Kapitel 16. Abbildung 16.1: Zusammenspiel zwischen OLTP und OLAP. Man unterscheidet zwei Arten von Datenbankanwendungen:

Data Warehouse. Kapitel 16. Abbildung 16.1: Zusammenspiel zwischen OLTP und OLAP. Man unterscheidet zwei Arten von Datenbankanwendungen: Kapitel 16 Data Warehouse OLTP Online Transaction Processing OLAP Online Analytical Processing Decision Support-Anfragen Data Mining operationale DB operationale DB operationale DB Data Warehouse operationale

Mehr

In my eyes it is never a crime to steal knowledge. It is a good theft. The pirate of knowledge is a good pirate. Michel Serres

In my eyes it is never a crime to steal knowledge. It is a good theft. The pirate of knowledge is a good pirate. Michel Serres Ú In my eyes it is never a crime to steal knowledge. It is a good theft. The pirate of knowledge is a good pirate. Michel Serres Ò ÙÖÞ ÁÒØ ÖÚ Û ÏÓÖÙÑ Ø Ò Ñ Ù Clemens: Wir wollen den Lesern helfen, den

Mehr

N i e d e r s c h r i f t

N i e d e r s c h r i f t N i e d e r s c h r i f t Besprechung des GKV-Spitzenverbandes, der Deutschen Rentenversicherung Bund und der Bundesagentur für Arbeit über Fragen des gemeinsamen Beitragseinzugs am 12.11.2014 1. Aktualisierung

Mehr

3. Nagios am Limit check_mk_motivation

3. Nagios am Limit check_mk_motivation 1 1. dozent_kettner ² Æ Ó ¹ ÜÔ ÖØ Ä ÒÙÜ Diplom Informatiker früher Entwickler bei SuSE Autor von,,fehlerdiagnose und Problembehebung unter Linux seit 2000 selbständig als Dozent und Consultant 3. Nagios

Mehr

Process Mining I T Ä T E R S U L M I V U N S C I E N D O C U R A N D O D O C E N D O. Bestehende Ansätze und weiterführende Aspekte.

Process Mining I T Ä T E R S U L M I V U N S C I E N D O C U R A N D O D O C E N D O. Bestehende Ansätze und weiterführende Aspekte. C U R A N D O Process Mining Bestehende Ansätze und weiterführende Aspekte Diplomarbeit I V E R S I T Ä T U N U L M S C I E N D O D O C E N D O Diplomand: Linh Thao Ly Fachbereich: Informatik Fachrichtung:

Mehr

Vorlesung 1 Einführung

Vorlesung 1 Einführung Vorlesung 1 Einführung 1.1 Inhaltsangabe Einführung der Thematik (globales Strahlungsdiagramm); Strahlung (Elektromagnetisches Spektrum, Raumwinkel); Strahlungsgrössen (Emission, Absorption, Transmission,

Mehr

Universität Zürich Institut für Informatik

Universität Zürich Institut für Informatik Universität Zürich Institut für Informatik ÄÓ ÒØ Á̹ ÓÚ ÖÒ Ò Ù Ö ÃÅÍ Ò ÑÔ Ö ÍÒØ Ö Ù ÙÒ Û Þ Ö Ö ÁÒ Ù ØÖ ÙÒØ ÖÒ Ñ Ò ÔÐÓÑ Ö Ø ¹ º ÂÙÐ ¾¼¼ Ö Ø Ò Ä Ò ÓÐØ ÚÓÒ Æ Ð Ë Û Þ ¼ ¹ ¼ ¹ ¾ ºÐ Ò ÓÐØ ºÙÞ º ØÖ Ù Ö È Ø Ö

Mehr

Linux Advanced Server Kapitel 0.0 1

Linux Advanced Server Kapitel 0.0 1 Linux Advanced Server Kapitel 0.0 1 Linux Advanced Server Dokumentation Äinux d nced 15. August 2008 Inhaltsverzeichnis 1 Einleitung 2 1.1 Warum Linux Advanced?........................................

Mehr

PPL 10 Installationsanleitung

PPL 10 Installationsanleitung PPL 10 Installationsanleitung Stand Juli 2012!" Inhaltsverzeichnis Schritt 1: Installation Dongle Software... 3 Schritt 2: Überprüfung Installation Dongle Software... 6 Schritt 3: Überprüfung der JAVA

Mehr

Copyright (C) Open Source Press

Copyright (C) Open Source Press Peer Heinlein Das Postfix Buch Sichere Mailserver mit Linux 3., aktualisierte und erweiterte Auflage I Grundlagen 27 1 Funktionsweise eines Mailservers 29 1.1 SMTP und POP3/IMAP........................

Mehr

Feature Transformation Strategies for a Robot Learning Problem

Feature Transformation Strategies for a Robot Learning Problem Feature Transformation Strategies for a Robot Learning Problem [Seabra Lopes and Camarinha-Matos, 1998] und [Seabra Lopes and Camarinha-Matos, 1999] Dirk Münstermann 18. Januar 2000 Inhalt Inhaltsübersicht

Mehr

Hausrat-, Haftpflicht und Gebäudeversicherung für Ferienimmobilien

Hausrat-, Haftpflicht und Gebäudeversicherung für Ferienimmobilien Hausrat-, Haftpflicht und Gebäudeversicherung für Ferienimmobilien Für Gebäude bis maximal CHF 600.000 und Hausrat bis CHF 150.000 Versicherungssumme Dieses Dokument beinhaltet Informationen zum Deckungsumfang

Mehr

Versuch b - Kennlinien und das Elektronenstrahl-Oszilloskop

Versuch b - Kennlinien und das Elektronenstrahl-Oszilloskop UNIVERSITÄT REGENSBURG Naturwissenschaftliche Fakultät II - Physik Anleitung zum Grundlagenpraktikum A für Bachelor of Nanoscience - Kennlinien und das Elektronenstrahl-Oszilloskop 23. überarbeitete Auflage

Mehr

Copyright (C) Open Source Press

Copyright (C) Open Source Press Witt Göbe: webedition Andreas Witt Thomas Göbe webedition CMS ecommerce Online-Marketing Alle in diesem Buch enthaltenen Programme, Darstellungen und Informationen wurden nach bestem Wissen erstellt. Dennoch

Mehr

Einführung Geschäftsprozesse und Informatisierung SAP in Unternehmen Software-Architektur. SAP für Physiker

Einführung Geschäftsprozesse und Informatisierung SAP in Unternehmen Software-Architektur. SAP für Physiker SAP für Physiker Andreas Mielke VMS AG, Heidelberg Institut für Theoretische Physik, Universität Heidelberg Vorlesung Sommersemester 2009 Agenda 1 Einführung VMS AG SAP 2 Geschäftsprozesse und Informatisierung

Mehr

Copyright (C) Open Source Press

Copyright (C) Open Source Press Gordon Fyodor Lyon Nmap Netzwerke scannen, analysieren und absichern Alle in diesem Buch enthaltenen Programme, Darstellungen und Informationen wurden nach bestem Wissen erstellt. Dennoch sind Fehler nicht

Mehr

Barth: Nagios. Copyright (C) Open Source Press

Barth: Nagios. Copyright (C) Open Source Press Barth: Nagios Wolfgang Barth Nagios System- und Netzwerk-Monitoring 2., aktualisierte und erweiterte Auflage Alle in diesem Buch enthaltenen Programme, Darstellungen und Informationen wurden nach bestem

Mehr

Name des Vermittlers Telefon-ggf.Handy Nr. Partner Nummer. Unbeglaubigter Grundbuchauszug auf aktuellem Stand (erhältlich beim Amtsgericht, Notar)

Name des Vermittlers Telefon-ggf.Handy Nr. Partner Nummer. Unbeglaubigter Grundbuchauszug auf aktuellem Stand (erhältlich beim Amtsgericht, Notar) ÊÓÙ Ù³¾Ø Ê»»¾ ³ ² ¹»³»² ¹»» ½ º ³¾Ø Ü»»² ²º ¹» ÊÓÙ Ù³¾Ø Ú ² ²» «²¹» ª ½» б º ½ ïí ëë ó Üóéïêèè Ú» ¾» ¹ Ì»»º±²æ ðéïìïñîççîïð Ì»»º æ ðéïìïñîççîïïð ò» ¼» ળ¹ó¹³¾ ò¼» Selbstauskunft? Seite 2 Darlehensanfrage

Mehr

Kapitel. Copyright (C) Open Source Press. Die Drag&Drop API

Kapitel. Copyright (C) Open Source Press. Die Drag&Drop API 9 Die Drag&Drop API Mit der Drag&Drop-API lassen sich Drag&Drop-Funktionen in HTML5 in standardisierter Weise ohne die Hilfe externer JavaScript-Bibliotheken wie jquery oder MooTools umsetzen man kann

Mehr

Persönliche Worte. Warum schreibt man so ein Buch? Lieber Leser,

Persönliche Worte. Warum schreibt man so ein Buch? Lieber Leser, Persönliche Worte Und wandelt mit bedächt ger Schnelle Vom Himmel durch die Welt zur Hölle. Goethe, Faust I Warum schreibt man so ein Buch? Lieber Leser, diese Frage habe ich mir in den letzten Wochen

Mehr

Vertrag über die Beschaffung von IT-Dienstleistungen. Finanzbehörde Gänsemarkt 36 20354 Hamburg. Dataport

Vertrag über die Beschaffung von IT-Dienstleistungen. Finanzbehörde Gänsemarkt 36 20354 Hamburg. Dataport EVBIT Dienstvertrag dataport Sette 1von6 Vertrag über die Beschaffung von ITDienstleistungen.Zwischen Finanzbehörde Gänsemarkt 36 20354 Hamburg im Folgenden,.Auftraggeber" genanntt.1nd Dataport Anstalt

Mehr

Einleitung. Landesverband der Freien Berufe in Schleswig-Holstein (LFB)

Einleitung. Landesverband der Freien Berufe in Schleswig-Holstein (LFB) EXISTENZGRÜNDUNG IN DEN FREIEN BERUFEN - LEITFADEN Landesverband der Freien Berufe in Schleswig-Holstein (LFB) Existenzgründung in den Freien Berufen Leitfaden / Landesverband der Freien Berufe in Schleswig-Holstein

Mehr

Heinlein: Das Postfix-Buch. Copyright (C) Open Source Press

Heinlein: Das Postfix-Buch. Copyright (C) Open Source Press Heinlein: Das Postfix-Buch Peer Heinlein Das Postfix Buch Sichere Mailserver mit Linux 3., aktualisierte und erweiterte Auflage Alle in diesem Buch enthaltenen Programme, Darstellungen und Informationen

Mehr

Inhalt. Haftpflicht international Recht & Versicherung

Inhalt. Haftpflicht international Recht & Versicherung Nr. 5/2011 Haftpflicht international Recht & Versicherung Inhalt Deutschland: Das neue Produktsicherheitsgesetz Behörden ohne Ermessen bei der Anordnung von Rückrufen?... 170 Aus aller Welt... 174 D&O/Berufshaftpflicht...

Mehr

N i e d e r s c h r i f t

N i e d e r s c h r i f t N i e d e r s c h r i f t Besprechung des GKV-Spitzenverbandes, der Deutschen Rentenversicherung Bund und der Bundesagentur für Arbeit über Fragen des gemeinsamen Beitragseinzugs am 20./21.11.2013 1. Gemeinsame

Mehr

Ausbau der Kinderbetreuung

Ausbau der Kinderbetreuung Information Dossier Ausbau der Kinderbetreuung Kosten, Nutzen, Finanzierung Materialien aus dem Kompetenzzentrum für familienbezogene Leistungen im Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend

Mehr

Diplomarbeit. Tim Baloniak

Diplomarbeit. Tim Baloniak ÈÐ Ñ ÙÒ ÚÓÒ ÒÒ Ò Ç Ö ÒÔÖÓÞ Ö ÐÙÓÖ¹ÃÓ Ð Ò ØÓ ¹ ÐÑ Ò Diplomarbeit von Tim Baloniak Ruhr-Universität Bochum AG Reaktive Plasmen Mai 2007 ÎÓÖÛÓÖØ Die vorliegende Diplomarbeit habe ich während meiner Zeit

Mehr

Bärenkälte Hamburg Kältetechnik Klimatechnik Lüftungstechnik. Daikin Planer und Architekten 39

Bärenkälte Hamburg Kältetechnik Klimatechnik Lüftungstechnik. Daikin Planer und Architekten 39 Bärenkälte Hamburg Kältetechnik Klimatechnik Lüftungstechnik Daikin Planer und Architekten 39 Maximaler Komfort, maximale Energieeffizienz Das neu gestaltete Traditionshotel Berlin, Berlin gehört zur ersten

Mehr

1. WAS IST SQL?...2 2. WAS IST PROC SQL?...2 3. WAS KANN PROC SQL?...2 4. BEISPIELE ZUR VERWENDUNG VON PROC SQL...4

1. WAS IST SQL?...2 2. WAS IST PROC SQL?...2 3. WAS KANN PROC SQL?...2 4. BEISPIELE ZUR VERWENDUNG VON PROC SQL...4 Dr. Andreas Christmann Universität Dortmund, HRZ, 04.06.1999 "! Inhalt 1. WAS IST SQL?...2 2. WAS IST PROC SQL?...2 3. WAS KANN PROC SQL?...2 4. BEISPIELE ZUR VERWENDUNG VON PROC SQL...4 4.1 Fiktiver Beispieldatensatz...4

Mehr

Einführung Geschäftsprozesse und Informatisierung SAP in Unternehmen Software-Architektur. SAP für Physiker

Einführung Geschäftsprozesse und Informatisierung SAP in Unternehmen Software-Architektur. SAP für Physiker SAP für Physiker Andreas Mielke VMS AG, Heidelberg Institut für Theoretische Physik, Universität Heidelberg Vorlesung Sommersemester 2012 Agenda 1 Einführung VMS AG SAP 2 Geschäftsprozesse und Informatisierung

Mehr