Klima- und Vegetationszonen der Erde Klimadiagramm mm 300 280 Kap Tscheljuskin 6 m ü. M. Russland 78 N / 104 O Salechard 35 m ü. M. Russland 66 N / 66 O Surgut 40 m ü. M. Russland 62 N / 73 O Leipzig 110 m ü. M. Deutschland 51 N / 12 O 260 240 220 200 180 160 140 120 C 100 40 80 30 60 20 40 10 20 0 0-10 -20-30 T = -15,6 C N = 244 mm T = -6,7 C N = 464 mm T = -3,3 C N = 492 mm T = 9 C N = 586 mm -40 Klimazone polare Klimazone subpolare Klimazone gemässigte Klimazone kühles Kontinentalklima Übergangsklima typische Vegetationsbilder Vegetationszone polare Kältewüste Tundra Zone der borealen Nadelwälder (Taiga) Laub- und Mischwaldzone Vegetationsmerkmale ausgedehnte Gletscherfelder, nahezu vegetationslos Baumlosigkeit, Moose, Flechten, niedriger Graswuchs Nadelwälder mit Kiefern, Fichten, Tannen, Lärchen sommergrüne Laubund Mischwälder (nur noch kleinflächig erhalten, da vom Menschen grösstenteils gerodet) landwirtschaftliche Nutzung keine Rentierhaltung Forstwirtschaft, Ackerbauinseln grossräumig betriebener Ackerbau, intensive Viehhaltung, Forstwirtschaft M1 Übersicht über die Klima- und Vegetationszonen 330
Anhang Taschkent 479 m ü. M. Usbekistan 41 N / 69 O Tokio 4 m ü. M. Japan 36 N / 140 O Riad 591 m ü. M. Saudi-Arabien 25 N / 47 O Battambang 22 m ü. M. Kambodscha 13 N/103 O Balikpapan 7 m ü. M. Indonesien (Borneo) 1 S / 117 O T = 13,5 C N = 417 mm T = 14,7 C N = 1562 mm T = 24,8 C N = 89 mm T = 23,8 C N = 1449 mm T = 26,1 C N = 2228 mm J F MAM J J A S O N D J F MAM J J A S O N D J F MAM J J A S O N D sommerheisses Kontinentalklima subtropische Klimazone trockene Passatklimazone Zone des tropischen Wechselklimas Äquatorialklimazone winterkalte Steppen, aussertropische Halbwüsten und Wüsten Hartlaubgewächse tropische Halbwüsten und Wüsten Savannen tropischer Regenwald waldfreie Grasländer (Steppe) Vegetationsarmut bis Vegetationslosigkeit (Halbwüsten/Wüsten) immergrüne Bäume und Sträucher wie Zypressen, Pinien,Oleander, der Sommertrockenheit angepasst Vegetationsarmut bis Vegetationslosigkeit tropische Grasländer mit unterschiedlich dichtem Wald immergrüner, sehr dichter, stockwerkartiger Wald mit großer Artenvielfalt Getreide-, Zuckerrüben-, Sonnenblumen- und Baumwollanbau nach Bewässerung, Viehhaltung Ackerbau nach Bewässerung (z.b. Zitrusfrüchte) Viehhaltung, Landwirtschaft in Oasen Reiskulturen Ackerbau vorwiegend in der Trockensavanne, Viehhaltung geringfügiger Ackerbau 7649E_4 331
Klimadaten M1 Lage der Klimastationen Europa J F M A M J J A S O N D Jahr 1 Moskau (156 m ü.m.) C -10,3-9,7-5,0 3,7 11,7 15,4 17,8 15,8 10,4 4,1-2,3-8,0 3,6 (Russland) 55 45 N / 37 34 O mm 31 28 33 35 52 67 74 74 58 51 36 36 575 2 Berlin (51 m ü.m.) C -0,6-0,3 3,6 8,7 13,8 17,0 18,5 17,7 13,9 8,9 4,5 1,1 8,9 (Deutschland) 52 28 N / 13 18 O mm 43 40 31 41 46 62 70 68 46 47 46 41 581 Afrika J F M A M J J A S O N D Jahr 3 Marrakech (460 m ü.m.) C 11,6 13,2 16,0 18,3 21,3 24,8 28,7 28,8 25,5 21,4 16,3 12,3 19,9 (Marokko) 34 25 N / 8 49 O mm 28 29 32 31 17 7 2 3 10 21 28 33 241 4 Gao (270 m ü.m.) C 22,0 25,0 28,8 32,4 34,6 34,5 32,3 29,8 31,8 31,9 28,4 23,3 29,6 (Mali) 16 16 N / 0 03 W mm 1 0 1 1 8 23 71 127 38 3 1 1 270 5 Nairobi (1798 m ü.m.) C 17,8 18,5 18,7 17,9 16,9 15,7 14,9 15,3 16,7 17,8 17,3 17,1 17,1 (Kenia) 1 18 S / 36 45 O mm 88 70 96 155 189 29 17 20 34 64 189 115 1066 Asien J F M A M J J A S O N D Jahr 6 Jakutsk (100 m ü.m.) C -43,2-35,8-22,0-7,4 5,6 15,4 18,8 14,8 6,2-7,8-27,7-39,6-10,2 (Russland) 62 05 N / 129 45 O mm 7 6 5 7 16 31 43 38 22 16 13 9 213 7 Oimjakon (740 m ü.m.) C -50,1-44,3-32,0-14,8 1,7 11,4 14,5 10,4 2,4-14,8-26,1-47,1-16,5 (Russland) 63 16 N / 143 09 O mm 7 6 5 4 10 37 40 37 20 12 11 9 193 8 Peking (52 m ü.m.) C -4,7-1,9 4,8 13,7 20,1 24,7 26,1 24,9 19,9 12,8 3,8-2,7 11,8 (China) 39 57 N / 116 19 O mm 4 5 8 17 35 78 243 141 58 16 11 3 619 332
Anhang Asien J F M A M J J A S O N D Jahr 9 Schanghai (5 m ü.m.) C 3,4 4,3 8,2 13,7 18,9 23,1 27,1 27,2 23,0 17,7 11,6 5,6 15,3 (China) 31 12 N / 121 26 O mm 45 58 84 94 94 180 147 142 130 71 51 36 1135 10 Lhasa (3685 m ü.m.) C -1,7 1,1 4,7 8,1 12,2 16,7 16,4 15,6 14,2 8,9 3,9 0,0 8,3 (China) 29 40 N / 91 07 O mm 2 13 8 5 25 64 122 89 66 13 3 0 410 11 Hongkong (33 m ü.m.) C 15,6 15,0 17,5 21,7 25,6 27,5 28,1 28,1 27,2 25,0 20,9 17,5 22,5 (China) 22 18 N / 114 10 O mm 33 46 74 292 394 381 394 361 247 114 43 30 2409 12 Singapur (10 m ü.m.) C 26,4 27,0 27,5 27,5 27,8 27,5 27,5 27,2 27,2 27,0 27,0 27,0 27,2 (Singapur) 1 18 N / 103 50 O mm 251 173 193 188 173 173 170 196 178 208 254 256 2413 13 Bombay (Mumbai) (11 m ü.m.) C 23,9 23,9 26,1 28,1 29,7 28,9 27,2 27,0 27,0 28,1 27,2 25,6 26,9 (Indien) 18 54 N / 72 49 O mm 3 3 3 2 18 485 617 340 264 64 13 3 1815 14 Neu-Delhi (218 m ü.m.) C 13,9 16,7 22,5 28,1 33,3 33,6 31,4 30,0 28,9 26,1 20,0 15,3 25,0 (Indien) 28 35 N / 77 12 O mm 23 18 13 8 13 74 180 173 117 10 3 10 642 15 Cherrapunji (1313 m ü.m.) C 11,7 13,1 16,7 18,3 19,2 20,0 20,3 20,6 20,6 19,2 15,9 12,8 17,5 (Indien) 25 15 N / 91 44 O mm 18 53 185 665 1280 2695 2446 1781 1100 493 69 13 10798 16 Trivananthapuram (61 m ü.m.) C 25,6 26,7 28,1 28,3 28,1 26,4 25,9 26,1 26,1 26,1 25,9 25,6 26,6 Trivandrum (Indien) 8 29 N / 76 57 O mm 20 20 38 114 224 335 198 119 114 272 178 64 1696 Australien J F M A M J J A S O N D Jahr 17 Sydney (42 m ü.m.) C 22,0 21,9 20,8 18,3 15,1 12,8 11,8 13,0 15,2 17,6 19,5 21,1 17,4 (Australien) 33 51 S / 151 31 O mm 104 125 129 101 115 141 94 83 72 80 77 86 1207 Südpol/Antarktis J F M A M J J A S O N D Jahr 18 Südpol (2800 m ü.m.) C -28,8-40,1-54,4-58,5-57,4-56,5-59,2-58,9-59,0-51,3-38,9-28,1-49,3 90 S mm Amerika J F M A M J J A S O N D Jahr 19 Anchorage (27 m ü.m.) C -10,9-7,8-4,8 2,1 7,7 12,5 13,9 13,1 8,8 1,7-5,4-9,8 1,8 (USA) 61 10 N / 149 59 W mm 20 18 13 11 13 25 47 65 64 47 26 24 373 20 Kansas City (226 m ü.m.) C -0,7 1,6 6,0 12,9 18,4 24,1 27,2 26,3 21,6 15,4 6,7 1,6 13,4 (USA) 39 07 N / 94 35 W mm 36 32 63 90 112 116 81 96 83 73 46 39 867 21 Acapulco (3 m ü.m.) C 26,7 26,5 26,7 27,5 28,5 28,6 28,7 28,8 28,1 28,1 27,7 26,7 27,7 (Mexiko) 16 50 N / 99 56 W mm 6 1 1 1 36 281 256 252 349 159 28 8 1377 22 Quito (2818 m ü.m.) C 13,0 13,0 12,9 13,0 13,1 13,0 12,9 13,1 13,2 12,9 12,8 13,0 13,0 (Ecuador) 0 13 S / 78 30 W mm 124 135 159 180 130 49 18 22 83 133 110 107 1250 23 Iquitos (104 m ü.m.) C 27,4 26,6 26,5 26,4 26,0 25,6 25,6 26,3 26,6 26,7 26,9 27,5 26,5 (Peru) 3 46 S / 73 20 W mm 256 276 349 306 271 199 165 157 191 214 244 217 2845 24 Lima (11 m ü.m.) C 21,5 22,3 21,9 20,1 17,8 16,0 15,3 15,1 15,4 16,3 17,7 19,4 18,2 (Peru) 12 00 S / 77 07 W mm 1,2 0,4 0,6 0,1 0,5 0,8 2,0 2,3 1,2 0,4 0,1 0,4 10,0 25 La Paz (3632 m ü.m.) C 17,5 16,2 15,5 14,1 11,7 10,1 9,8 10,9 14,4 15,5 17,5 17,9 14,3 (Bolivien) 16 30 S / 68 08 W mm 92 89 62 26 11 2 4 7 34 28 48 85 488 26 Manaus (48 m ü.m.) C 26,2 26,2 26,4 26,2 26,3 26,6 26,8 27,5 27,9 27,8 27,6 26,8 26,9 (Brasilien) 3 08 S / 60 01 W mm 266 247 269 267 194 100 64 38 60 124 152 216 1997 27 Rio de Janeiro (31 m ü.m.) C 25,1 25,6 24,3 23,6 22,1 21,1 20,2 20,8 21,0 21,8 22,9 22,4 22,7 (Brasilien) 22 54 S / 43 10 W mm 157 125 134 102 63 56 51 40 63 80 92 130 1093 333
Länderstatistik Land Fläche (in km 2 ) Einwohner (in Mio.) Städtische Bevölkerung (in %) Geburtenrate Sterberate Lebenserwartung (in Jahren) Europa (EU-Staaten) Belgien 32545 10,8 99 11 9 80 Bulgarien 110994 7,5 71 11 14 73 Dänemark 43096 5,5 72 11 10 79 Schweiz 41285 7,8 73 10 8 82 Estland 45227 1,3 69 12 12 74 Finnland 338144 5,4 65 11 9 81 Frankreich 543965 63,0 77 13 9 80 Griechenland 131957 11,3 73 11 10 80 Grossbritannien 242910 62,2 80 13 9 80 Irland 70273 4,5 60 17 6 79 Italien 301336 60,5 68 10 10 82 Lettland 64589 2,2 68 10 13 73 Litauen 65301 3,3 67 11 12 72 Luxemburg 2586 0,5 83 11 7 80 Malta 316 0,4 94 10 8 79 Niederlande 41526 16,6 66 11 8 80 Österreich 83871 8,4 67 9 9 80 Polen 323250 38,2 61 11 10 76 Portugal 92345 10,7 55 9 10 79 Rumänien 238391 21,5 55 10 12 73 Schweden 449964 9,4 84 12 10 81 Slowakei 49034 5,4 55 11 10 75 Slowenien 20253 2,1 50 11 9 79 Spanien 504782 47,1 77 11 8 81 Tschechien 78866 10,5 74 11 10 77 Ungarn 93030 10,0 67 10 13 74 Zypern 9251 1,1 62 13 7 79 Afrika Ägypten 1002000 80,4 43 27 6 72 Äthiopien 1133380 85,0 16 39 12 55 Libyen 1775500 6,5 77 23 4 74 Mali 1240192 15,2 33 46 15 51 Nigeria 923768 158,3 47 42 17 47 Südafrika 1219090 49,9 52 21 12 55 Nord- und Mittelamerika Kanada 9984670 34,1 80 11 7 81 Mexiko 1953162 110,6 77 19 5 76 USA 9809155 309,6 79 14 8 78 Südamerika Argentinien 2780403 40,5 91 18 8 75 Bolivien 1098581 10,4 65 27 7 66 Brasilien 8547404 193,3 84 17 6 73 Peru 1285216 29,5 76 21 6 73 Asien Indien 3287263 1188,8 29 23 7 64 Israel 20991 7,6 92 22 5 81 Japan 377837 127,4 86 9 9 83 Russland 4 17075400 141,9 73 12 14 68 Saudi-Arabien 2240000 29,9 81 28 2 74 Singapur 683 5,1 100 10 4 81 Südkorea 99313 48,9 82 9 5 80 Türkei 5 779452 73,6 76 18 6 72 Vietnam 331114 88,9 28 17 5 74 VR China 9572419 1338,1 47 12 7 74 Ozeanien Australien 7692030 22,4 82 14 6 81 Neuseeland 270534 4,4 86 14 7 80 1 ÖE (Öleinheiten): 1 kg ÖE ^= 1,428 kg SKE (Steinkohleeinheiten); 2 CO 2 : Kohlenstoffdioxid (oft Kohlendioxid genannt); (Quelle: Fischer Weltalmanach 2010) 334
Anhang Alphabetisierungsrate 2004 m w BNE pro Kopf in US-$ Auslandsverschuldung (in Mio. US-$) HDI-Rang (2009) Zugang zu Trinkwasser (in %) 2002 Energieverbrauch pro Kopf (in kg ÖE 1 ) 2007 CO 2 - Emissonen (pro Kopf in t) 2006 k. A. 3 34760. k. A. 17 k. A. 5336 10,2 99 98 11950 38045 61 99 2641 6,2 k. A. 37280. k. A. 16 100 3598 9,9 k. A. 46460. k. A. 9 100 3406 5,6 100 100 19280 k. A. 40 100 4198 13,0 k. A. 35660 k. A. 12 100 6895 12,7 k. A. 34400 k. A. 8 100 4258 6,2 98 96 28470 k. A. 25 100 2875 8,6 k. A. 36130 k. A. 21 100 3464 9,4 k. A. 37350 k. A. 5 k. A. 3457 10,3 99 98 30250 k. A. 18 k. A. 3001 8,0 100 100 16 740 42 108 48 99 2 052 3,3 100 100 18210 37719 46 k. A. 2740 4,2 k. A. 64320 k. A. 11 100 8790 23,9 91 94 22460 k. A. 38 100 2120 6,3 k. A. 41670 k. A. 6 100 4909 10,3 k. A. 37680 k. A. 14 k.a. 3997 8,7 100 99 17310 218022 41 k. A. 2547 8,3 97 93 22 080 k. A. 34 99 2 363 5,7 98 97 13500 104943 63 88 1806 4,6 k. A. 38180 k. A. 7 100 5512 5,6 k.a. 21300 k. A. 42 100 3307 6,9 100 100 26910 k. A. 29 k. A. 3632 7,6 98 97 31130 k. A. 15 100 3208 8,0 k. A. 22790 k. A. 36 100 4428 11,2 99 99 17790 k. A. 43 100 2658 5,7 99 97 24040 k. A. 32 100 2854 9,2 75 58 5460 32616 123 98 840 2,1 k. A. 870 2882 171 42 290 0,1 95 81 15630 k. A. 55 k.a. 2889 9,2 35 18 1090 2190 178 60 k. A. 0,1 72 49 1940 11221 158 47 722 0,7 90 88 9780 41943 129 93 2807 8,7 k. A. 36 220 k. A. 4 100 8 169 16,7 95 91 14 270 203 984 53 95 1 750 4,2 k. A. 46 970 k. A. 13 99 7 766 19,3 98 98 14020 128285 49 96 1850 4,4 96 86 4140 5537 113 86 571 1,2 90 90 10070 255614 75 91 1239 1,9 95 85 7980 28555 78 84 494 1,4 75 51 2960 230611 134 89 529 1,4 k.a. 27450 k. A. 27 100 3059 10,0 k. A. 32220 k. A. 10 100 4019 10,1 k.a. 15630 402453 71 97 4730 11,0 90 80 22950 k. A. 59 k. A. 6223 16,1 97 92 47940 k. A. 23 100 5831 12,8 k. A. 28120 k. A. 26 k.a. 4586 9,8 96 81 13770 277 277 79 97 1370 3,7 95 90 2700 26158 116 92 655 1,3 97 91 6020 378245 92 88 1484 4,7 k. A. 34040 k. A. 2 100 5888 18,0 k. A. 25090 k. A. 20 k. A. 3966 7,3 3 k. A. zu dem Land liegen keine Angaben vor; 4 zu Asien und Osteuropa; 5 zu Asien und Südosteuropa. 335