Caesar, de bello Gallico, I,3 Satz/Struktur 1 2 3 4 5 6 7 His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti 8 9 constituerunt ea, 10 11 12 quae ad proficiscendum pertinerent, Participium coniunctum Relativsatz 13 14 15 16 17 18 19 20 comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, (Fortsetzung) 21 22 23 24 sementes quam maximas facere, 25 26 27 28 29 ut in itinere copia frumenti suppeteret, 30 31 30 32 33 34 35 cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. (Fortsetzung) Finalsatz (Fortsetzung) 1 Demonstrativpronomen 2 Adverbiale Bestimmung des Mittels/Werkzeugs (ablativus instrumentalis) bzw. des Grundes (ablativus causae) 3 Participium coniunctum 4 Konjunktion 5 Adverbiale Bestimmung des Mittels/Werkzeugs (ablativus instrumentalis) bzw. des Grundes (ablativus causae) 6 Genitiv-Attribut (genitivus subiectivus / possessivus auch denkbar) 7 Participium coniunctum 8 Prädikat 9 Demonstrativpronomen als Akkusativ-Objekt 10 Relativpronomen als Subjekt 11 Adverbiale Bestimmung des Zwecks 12 Prädikat 13 Infinitiv als Akkusativ-Objekt 14 Genitiv-Attribut (genitivus partitivus) 15 Konjunktion
16 Genitiv-Attribut (genitivus partitivus) 17 Vergleichswort (im Zusammenhang mit Superlativ: möglichst, so viel wie möglich) 18 Adjektiv-Attribut 19 Akkusativ-Objekt 20 Infinitiv als Akkusativ-Objekt 21 Akkusativ-Objekt 22 Vergleichswort (im Zusammenhang mit Superlativ: möglichst, so viel wie möglich) 23 Adjektiv-Attribut 24 Infinitiv als Akkusativ-Objekt 25 Finalsatz 26 Adverbiale Bestimmung des Ortes 27 Subjekt 28 Genitiv-Attribut (genitivus partitivus) 29 Prädikat 30 Adverbiale Bestimmung der Begleitung (ablativus sociativus) 31 Adjektiv-Attribut 32 Akkusativ-Objekt 33 Konjunktion 34 Akkusativ-Objekt 35 Infinitiv als Akkusativ-Objekt 1 2 1 3 Ad eas res conficiendas 4 5 6 7 biennium sibi satis esse 8 9 10 9 11 12 13 duxerunt, in tertium annum profectionem lege confirmant. Gerundiv-Konstruktion A.c.I. 1 Adverbiale Bestimmung des Zwecks (entspricht in Verbindung mit dem Gerundivum einem Finalsatz) 2 Demonstrativpronomen 3 Gerundivum als Adjektiv-Attribut 4 Subjekt im A.c.I. 5 Dativ-Objekt 6 Prädikatsnomen im A.c.I. 7 Kopula im A.c.I.
8 Prädikat 9 Adverbiale Bestimmung der Richtung 10 Adjektiv-Attribut 11 Akkusativ-Objekt 12 Adverbiale Bestimmung des Mittels/Werkzeugs (ablativus instrumentalis) 13 Prädikat 1 2 1 3 Ad eas res conficiendas 4 5 6 7 8 9 10 Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscepit. Gerundiv-Konstruktion Hauptsätze 1 Adverbiale Bestimmung des Zwecks (entspricht in Verbindung mit dem Gerundivum einem Finalsatz) 2 Demonstrativpronomen 3 Gerundivum als Adjektiv-Attribut 4 Subjekt 5 Prädikat 6 Demonstrativ- Personalpronomen als Subjekt 7 Reflexivpronomen als Dativobjekt 8 Akkusativ-Objekt 9 Adverbiale Bestimmung der Richtung 1 2 1 3 4 5 6 7 In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, 8 9 10 11 12 13 14 cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat 15 16 17 18 19 20 et ab senatu populi Romani amicus appellatus erat, 21 22 23 24 25 ut regnum in civitate sua occuparet, 26 27 28 29 quod pater ante habuerat; Relativsatz Relativsatz (Fortsetzung) Wunschsatz Relativsatz
1 Adverbiale Bestimmung des Ortes (ablativus locativus) 2 Demonstrativpronomen 3 Prädikat 4 Dativ-Objekt (anders als im Deutschen) 5 Genitiv-Attribut (genitivus possessivus) 6 Apposition 7 Apposition 8 Relativpronomen als Genitiv-Attribut (genitivus possessivus) 9 Subjekt 10 Akkusativ-Objekt 11 Adverbiale Bestimmung des Ortes (ablativus locativus) 12 Adjektiv-Attribut 13 Adverbiale Bestimmung der Zeitdauer 14 Prädikat 15 Konjunktion 16 Agens 17 Genitiv-Attribut (genitivus possessivus) 18 Adjektiv-Attribut 19 Prädikativum 20 Prädikat 21 Wunschsatz 22 Akkusativ-Objekt 23 Adverbiale Bestimmung des Ortes (ablativus locativus) 24 Possessivpronomen 25 Prädikat 26 Relativpronomen als Akkusativ-Objekt 27 Subjekt 28 Adverbiale Bestimmung der Zeit 29 Prädikat 1 2 3 4 5 6 item/que Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, Relativsatz
17 18 19 ut idem conaretur, 20 21 22 23 24 25 26 persuadet ei/que filiam suam in matrimonium dat. Wunschsatz (Fortsetzung) 1 Adverbiale Bestimmung der Art und Weise 2 Konjunktion (enklitisch = angehängt) 3 Dativ-Objekt (anders als im Deutschen) 4 Apposition 5 Apposition 6 Genitiv-Attribut (genitivus possessivus) 7 Relativpronomen als Subjekt 8 Demonstrativpronomen 9 Adverbiale Bestimmung der Zeit (ablativus temporis /temporalis) 10 Akkusativ-Objekt 11 Adverbiale Bestimmung des Ortes (ablativus locativus) 12 Prädikat 13 Konjunktion 14 Adverabiale Bestimmung der Art und Weise 15 Dativus auctoris (Dativ, der den Urheber, den Verantwortlichen einer Handlung bezeichnet) 16 Prädikat 17 Wunschsatz 18 Demonstrativpronomen als Akkusatiav-Objekt 19 Prädikat 20 Prädikat 21 Dativ-Objekt 22 Konjunktion (enklitisch) 23 Akkusativ-Objekt 24 Possessivpronomen 25 Adverbiale Bestimmung der Richtung 26 Prädikat
1 2 3 perfacile factu esse 4 5 illis probat 6 7 conata perficere, 8 9 10 11 12 13 14 15 propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: A.c.I. ( in der indirekter Rede) A.c.I. (Fortsetzung) Kausalsatz 1 Prädikatsnomen im A.c.I. 2 Supinum II (erstarrter Kasus, der Zweck ausdrückt) als adverbiale Bestimmung des Zwecks 3 Kopula im A.c.I. 4 Demonstrativpronomen als Dativ-Objekt 5 Prädikat 6 Akkusativ-Objekt 7 Infinitiv als Subjekt im A.c.I. 8 Adverbiale Bestimmung des Grundes 9 Kausaslsatz 10 Demonstrativpronomen als Subjekt 11 Possessivpronomen 12 Genitiv-Attribut (genitivus obiectivus) 13 Akkusativ-Objekt 14 Partizip Futur Aktiv als Prädikatsnomen (drückt eine Absicht aus) 15 Kopula 1 2 3 non esse dubium, 4 5 6 7 8 9 quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; A.c.I. ( in der indirekten Rede) abhängiger Fragesatz 1 Negation 2 Kopula im A.c.I.
3 Prädikatsnomen im A.c.I. 4 nach den verneinten Ausdrücken des Zweifelns: im Lateinischen unsprünglich ein abhängiger Fragesatz ( quin - warum nicht ) 5 Adjektiv-Attribut 6 Genitiv-Attribut (genitivus partitivus oder possessivus d.h. des Bereichs / der Zugehörigkeit) 7 Adjektiv (im Superlativ) als Akkusativ-Objekt 8 Subjekt 9 Prädikat 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10) se suis copiis suo/que exercitu illis regna cinciliaturum (esse) 11 confirmat. A.c.I. ( in der indirekten Rede) 1 Reflexivpronomen (bezieht sich auf den Sprecher) als Subjekt im A.c.I. 2 Possessivpronomen 3 Adverbiale Bestimmung des Mittels/Werkzeugs (ablativus instrumentalis) 4 Possessivpronomen 5 Konjunktion (enklitisch) 6 Adverbiale Bestimmung des Mittels/Werkzeugs (ablativus instrumentalis) 7 Demonstrativpronomen als Dativ-Objekt 8 Akkusativ-Objekt 9 Partizip Futus Aktiv als Prädikatsnomen im A.c.I. 10 Kopula im A.c.I. (muss bei Caesar oft ergänzt werden) 11 Prädikat
1 2 3 Hac oratione adducti 4 5 6 7 8 9 10 inter se fidem et ius iurandum dant et 11 12 regno occupato Participium coniunctum abl.abs. 13 14 15 16 17 13 18 19 20 21 22 per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse 23 sperant. A.c.I. (Fortsetzung) 1 Demonstrativpronomen 2 Adverbiale Bestimmung des Mittels/Werkzeugs (ablativus instrumentalis) oder des Grundes (ablativus causae) 3 Participium coniunctum 4 Adverbiale Bestimmung des Ortes 5 Akkusativ-Objekt 6 Konjunktion 7 Akkusativ-Objekt 8 Gerundivum als Adjektiv-Attribut 9 Prädikat 10 Konjunktion 11 Subjekt im abbl.abs. 12 Prädikat im abl.abs. 13 Adverbiale Bestimmung der Richtung (der Weg zum Ziel wird genannt, nicht das Mittel; sonst müsste hier ein Ablativ stehen) 14 Adjektiv-Attribut 15 Adjektiv-Attribut im Superlativ 16 Konjunktion 17 Adjektiv-Attribut im Superlativ 18 Adjektiv-Attribut 19 Genitiv-Objekt ( potiri steht aber meistens mit dem Ablativ) 20 Reflexivpronomen als Subjekt im A.c.I. 21 Infinitiv als Akkusativ-Objekt 22 Prädikat im A.c.I. 23 Prädikat